ދުނިޔެ ހޫނުވަމުން އެބަދެއެވެ. ގްލޯބަލް ވޯމިންގެ ނަމުން މަޝްހޫރު މި ހާދިސާގެ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ ޖައްވުގައި ކާބަން ޑައިއޮކްސައިޑް (CO2)، މީތޭން (CH4)، އަދި ނައިޓްރަސް އޮކްސައިޑް (N2O) ފަދަ ގްރީންހައުސް ގޭސްތައް އިތުރުވުމެވެ. މި ގޭސްތަކުގެ ސަބަބުން އިރުގެ ހޫނުކަން ހިފެހެއްޓި ދުނިޔޭގެ ފިނިހޫނުމިން މައްޗަށް އެބަދެ އެވެ.

އިންޓަގަވަރމަންޓަލް ޕެނަލް އޮން ކްލައިމެޓް ޗޭންޖް (އައިޕީސީސީ) އިން ބުނާ ގޮތުގައި 19 ވަނަ ގަރުނުގެ ފަހުކޮޅުން ފެށިގެން ދުނިޔޭގެ ބިމުގެ އެވްރެޖް ފިނިހޫނުމިން ވަނީ ގާތްގަނޑަކަށް 1.2 ޑިގްރީ ސެލްސިއަސް އިތުރުވެފަ އެވެ.

ދިވެހިރާއްޖެ އަށް ކުރާނެ އަސަރު

ދިވެހިރާއްޖެއަށް ގްލޯބަލް ވޯމިން އިން ކުރާނެ އަސަރު ވަރަށް ބޮޑެވެ. އޭގެ ތެރެއިން މުހިންމު ބައެއް އަސަރުތައް ތިރީގައި މިވަނީއެވެ.

1. ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލުން:

ދުނިޔޭގެ ފިނިހޫނުމިން މައްޗަށް ދާވަރަކަށް ޕޯލާރ އައިސް ކެޕްތަކާއި ގްލޭޝިއަރތައް ގިރި، ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލުމަށް މަގުފަހިވެއެވެ. އެވްރެޖްކޮށް ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑުން އެންމެ 1.5 މީޓަރުގެ އުސްމިނެއްގައި އޮންނަ ދިވެހިރާއްޖެއަކީ ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑަށް އަންނަ ކުދިކުދި އުފުލުންތަކަށް ވެސް އިންތިހާއަށް ނާޒުކު ގައުމެކެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ޖަޒީރާތައް ކަނޑުގެ ތެރެއަށް ޣަރަޤުވެ، ބިން ގެއްލި، ޖަމާޢަތްތައް ގެދޮރު ދޫކޮށް ދިއުން ފަދަ ކަންކަން މެދުވެރިވެދާނެއެވެ.

2. ކޮރަލް ބްލީޗިން:

ކަނޑުގެ ފިނިހޫނުމިން ހޫނުވުމުން މުރަކަ ބްލީޗިން އަށް މަގުފަހިވެ، މުރަކަތަކުން އޭގެ ޓިޝޫތަކުގައި ދިރިއުޅޭ އަލްގޭ ބޭރުކޮށް، ހުދު ކުލައެއް ފެނި، އެންމެ ފަހުން މުރަކަ މަރުވެއެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ކަނޑުގެ މުއްސަނދި ދިރުން ތަކުގެ ތަފާތު ކަމާއި، ދިވެހި އިޤްތިޞާދުގެ މުހިންމު ބައެއް ކަމުގައިވާ މަސްވެރިކަމުގެ ސިނާޢަތަށް ނުރައްކާ ކުރިމަތިވެއެވެ.

3. މޫސުން ގޯސްވުމުގެ ހާދިސާތައް:

ފިނިހޫނުމިން މަތިވުމުން ތޫފާނާއި، ބޯކޮށް ވާރޭވެހުމާއި، ހޫނު ގަދަ ދުވަސްވަރު ގިނައިން އައުމާއި އަދި ކަނޑުގަދަވުމުގެ ހާދިސާތައް ކުރިމަތިވެދާނެއެވެ. މި ހާދިސާތަކުގެ ސަބަބުން އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ އާއި ގެދޮރާއި ފަތުރުވެރިކަމުގެ ސިނާއަތަށް ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކެއް ލިބިދާނެ އެވެ. އެއީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދަށްވެސް ކުރިމަތިވާނެ ބޮޑު ނުރައްކަލެކެވެ.

4. ވާރޭ ވެހުން މަދުވުން:

ފިނިހޫނުމިން މަތިވުމާއި ވާރޭވެހުމުގެ އުސޫލު ބަދަލުވުމަކީ ވާރޭ ވެހޭ މިންވަރު މަދުވެ، ބުއިމަށާއި ދަނޑުވެރިކަމާއި އެހެނިހެން ބޭނުންތަކަށް ތާޒާ ފެން ލިބޭ މިންވަރަށް އަސަރުކުރާ ކަމެކެވެ.

ދުނިޔެއަށް ލިބޭ ގެއްލުން

ދުނިޔެ ހޫނުވުމުގެ ސަބަބުން ލިބޭ ގެއްލުމަކީ ހަމައެކަނި ދިވެހިރާއްޖެއަށް ނިސްބަތްވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ދުނިޔޭގެ ފެންވަރުގައި އެތައް ގިނަ އަސަރުތަކެއް ކުރާ ކަމެކެވެ:

1. އޮބިނޯންނަ ވަރަށް މޫސުން ގޯސްވުން:

ތޫފާންތަކާއި، ފެންބޮޑުވުމާއި، ހޫނު ގަދަވުމާއި، ހޫނު ވައިރޯޅިތައް ބާރުވުމާއި، އިންތިހާއަށް ކަނޑުގަދަވުން އިތުރުވުމަކީ، މީހުންގެ ފުރާނަ ގެއްލުން ލިބި، އާބާދީތައް ގެދޮރު ދޫކޮށް ދިއުން ފަދަ އިޤްތިޞާދީ ގެއްލުން ލިބޭނެ ކަންކަމެވެ.

2. ބަޔޮޑައިވަރސިޓީ ގެއްލުން:

ގިނަ ބާވަތްތަކަކީ ހަލުވިކަމާއެކު ބަދަލުވަމުންދާ މޫސުމަށް ހޭނުމުގެ ސަބަބުން ތަފާތު ދިރުންތައް ނެތިގެން ގޮސް، އިކޯސިސްޓަމްތަކާއި ކާބޯތަކެތީގެ ޗޭންތަކަށް ބުރޫއަރާފާނެ ބާވަތްތަކެކެވެ.

3. ދަނޑުވެރިކަމަށް ކުރާ އަސަރު:

ފިނިހޫނުމިނާއި ވާރޭވެހުމުގެ އުސޫލަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން ދަނޑުވެރިކަމުގެ އުފެއްދުންތެރިކަމަށް އަސަރުކޮށް، ކާބޯތަކެތީގެ ދަތިކަން ކުރިމަތިވެ، އަގުތައް ބޮޑުވެދާނެއެވެ.

4. ސިއްހީ ނުރައްކާތައް:

ފިނިހޫނުމިން މަތިވުމަކީ ހޫނުމިން، ނޭވާލާ ނިޒާމުގެ މައްސަލަތަކާއި، ހިމަބިހި އަދި ޑެންގީ ހުމުގެ ފަދަ ބަލިތައް ފެތުރިސިއްހީ މައްސަލަތައް އިތުރަށް ގޯސްވެދާނެ ކަމެކެވެ.

މިކަން ހައްލުކުރާނީ ކިހިނެއް؟

ދުނިޔެ ހޫނުވުން ހައްލުކުރުމަށް ބޭނުންވަނީ ގިނަ ފަރާތްތަކެއް ހިމެނޭ ގޮތެކެވެ:

1. ގްރީންހައުސް ގޭސް ދޫކުރުން މަދުކުރުން:

އިރު، ވައި، އަދި ހައިޑްރޯއިލެކްޓްރިކް ޕަވަރ ފަދަ އިއާދަކުރަނިވި ހަކަތައަށް ބަދަލުވުމަކީ ސީއޯ2 ދޫކުރުން ވަރަށް ބޮޑަށް މަދުކުރެވޭނެ ކަމެކެވެ. ސިނާއަތްތަކާއި، ދަތުރުފަތުރާއި، ގޭބިސީތަކުގައި ހަކަތަ ރައްކާތެރި އުސޫލުތަކާއި ޓެކްނޮލޮޖީތައް ތަންފީޒުކުރުމަކީ ވެސް ވަރަށް މުހިންމު ކަމެކެވެ.

2. ފަރުތައް އާލާކުރުމަށް މަސައްކަތްކުރުން:

ގަސް އިންދުމާއި ފަރުތައް އާލާކުރުމަކީ ޖައްވުން ސީއޯ2 އަތުލައިގަނެ، ކާބަން ސިންކުގެ ގޮތުގައި މަސައްކަތްކުރާ ކަމެކެވެ.

3. ދެމެހެއްޓެނިވި އުސޫލުތައް:

ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ދަނޑުވެރިކަމާއި މަސްވެރިކަމުގެ އުސޫލުތައް ކުރިއެރުވުމަކީ ތިމާވެއްޓަށް ކުރާ އަސަރު ކުޑަކޮށް، ގުދުރަތީ ވަސީލަތްތައް ރައްކާތެރިކުރެވޭނެ ކަމެކެވެ.

4. ބައިނަލްއަޤްވާމީ އެއްބާރުލުން:

ދުނިޔެ ހޫނުވުމަކީ ބައިނަލްއަޤްވާމީ އެއްބާރުލުން ބޭނުންވާ ދުނިޔޭގެ މައްސަލައެކެވެ. ޕެރިސް އެއްބަސްވުން ފަދަ އެއްބަސްވުންތަކުގެ މަގުސަދަކީ ދުނިޔޭގެ ފިނިހޫނުމިން މައްޗަށް ދިއުން ކުޑަކުރުމަށް ކުރާ މަސައްކަތުގައި ގައުމުތައް އެއްބައިވަންތަ ކުރުމެވެ.

5. އާންމުންގެ ހޭލުންތެރިކަމާއި ތަޢުލީމު:

ދުނިޔެ ހޫނުވުމުގެ ސަބަބުތަކާއި އަސަރުތަކާ ބެހޭގޮތުން އާންމުންނަށް ތަޢުލީމު ދިނުމަކީ މޫސުމަށް އަންނަ ބަދަލުތައް ކުޑަކުރުމަށް އަމާޒުކޮށްގެން ތިމާވެށްޓަށް ހޭލުންތެރި ސުލޫކެއް އުފެއްދުމާއި، ސިޔާސަތުތަކަށް ތާއީދުކުރުމެވެ.

އެއްވެސް މީހަކަށް މިކަން ހައްލުކުރެވޭނެތަ؟

އެއްވެސް ފަރާތަކަށް ނުވަތަ ފަރުދަކަށް އެކަނި ގްލޯބަލް ވޯމިން ހައްލެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. އެއީ ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި ސަރުކާރުތަކާއި، ވިޔަފާރިތަކާއި، މުޖުތަމަޢުތަކާއި، ފަރުދުންގެ ޖަމާޢަތުގައި ފިޔަވަޅު އަޅަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ބައިނަލްއަޤްވާމީ އެއްބާރުލުމާއި ގްރީންހައުސް ގޭސް ބޭރުކުރުން މަދުކުރުމަށް ވަޢުދުވުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. މި ގޮންޖެހުން ބޮޑު ނަމަވެސް، ކޯޑިނޭޓްކޮށް މަސައްކަތްތަކާއި އާ ހައްލުތަކުގެ ސަބަބުން ދުނިޔެ ހޫނުވުމުގެ އަސަރުތައް ކުޑަވެ، ދިވެހިރާއްޖެ ފަދަ ނާޒުކު ސަރަހައްދުތައް ހިމާޔަތް ކުރުމަށް އެހީތެރިވެދެ އެވެ.

ގުލޯބަލް ވޯމިންގެ ސަބަބުން ފަތުރުވެރިކަމަށް ކުރާ އަސަރު:

ޓޫރިޒަމް އިންޑަސްޓްރީ:

ދިވެހީރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދީ ބޮޑު ވަސީލަތެއް ކަމަށްވާ ޓޫރިޒަމް ސިނާއަތަކީ ވަރަށް ބޮޑަށް ތިމާވެއްޓަށް ބަރޯސާވެފައިވާ ކަމެކެވެ. ގޮނޑުދޮށްތަކާއި، މުރަކަތަކާއި، ކަނޑުގެ ދިރުންތަކުގެ ގުދުރަތީ ރީތިކަމަށް ބަދަލު އައިސް ދުނިޔެ ހޫނުވުމުގެ ސަބަބުން ތިމާވެށި ހަލާކުވުމަކީ ފަތުރުވެރިން އައުން ފަސްޖެހި، އިގްތިސާދީ ގެއްލުންތަކެއް ލިބިދާނެ ކަމެކެވެ.

އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރ ޑެމޭޖް:

ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު މައްޗަށް ދިއުމާއި މޫސުން ގޯސްވުމުގެ ސަބަބުން ރިސޯޓްތަކާއި އެއާޕޯޓްތަކާއި ފަތުރުވެރިކަމާ ގުޅުންހުރި އެހެން އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރތަކަށް ގެއްލުން ލިބި، މަރާމާތު ކުރުމަށް ޚަރަދު ބޮޑުވެ، ފަތުރުވެރިން އައުން މަދުވެއެވެ.

ސިއްހީ ނުރައްކާތައް

ހޫނުވުމާ ގުޅުންހުރި ބަލިތައް: ފިނިހޫނުމިން މަތިވުމަކީ ހޫނުކަމާ ގުޅުންހުރި ބަލިތައް ކަމަށްވާ ހީޓްސްޓްރޯކް އަދި ޑީހައިޑްރޭޝަން ފަދަ ބަލިތައް ޖެހުމުގެ ފުރުސަތު އިތުރުކޮށްދޭ ކަމެކެވެ.

ވެކްޓަރ ބޯން ޑިޒީޒް: މޫސުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން ޑެންގީ ހުމާއި ހިމަބިހި ފަދަ ވެކްޓަރ ބޯން ބަލިތައް ބެހިފައިވާ ގޮތާއި އާންމުވުމަށް އަސަރުކޮށް، އާބާދީއަށް ސިއްހީ އިތުރު ނުރައްކާތަކެއް ކުރިމަތިވެދާނެއެވެ.

އިޖްތިމާޢީ އިޤްތިޞާދީ އަސަރުތައް

ގެދޮރު ދޫކޮށްލުން: ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލުމާއި މޫސުން ގޯސްވުމުގެ ސަބަބުން މުޖުތަމަޢުތައް ގެދޮރު ދޫކޮށް، ތިމާވެށީގެ ރެފިއުޖީން އުފެދި، އިޖުތިމާޢީ ގޮންޖެހުންތައް ކުރިމަތިވެދާނެއެވެ.

އިގްތިސާދީ ގެއްލުން: ތިމާވެށި ހަލާކުވުމާއި، އިންފްރާސްޓްރަކްޗަރަށް ލިބޭ ގެއްލުންތަކާއި، ފަތުރުވެރިކަމާއި މަސްވެރިކަމަށް ކުރާ އަސަރުތައް އެއްކޮށްލުމުން ބޮޑެތި އިގްތިސާދީ ގެއްލުންތަކެއް ލިބި، ދިވެހީންގެ ޖުމްލަ ހެޔޮ ދުޅަހެޔޮކަމަށް އަސަރުކޮށްފާނެއެވެ.

ވިސްނަން ޖެހިފައިވާ ބައެއް ކަންކަން

ސިނާޢީ ޕްރޮސެސްތައް

ސިމެންތި އުފެއްދުން: ސިމެންތި އުފެއްދުމުން ލައިމްސްޓޯން ކްލިންކަރ އަށް ކެމިކަލް ބަދަލުވުމުގެ ބައިޕްރޮޑަކްޓެއްގެ ގޮތުގައި ސީއޯ2 ދޫކުރެއެވެ.

ކެމިކަލް އުފެއްދުން: ކެމިކަލް، މެޓަލް، އަދި އެހެނިހެން ތަކެތި އުފައްދާ ސިނާއަތްތަކުން ގިނަ ފަހަރަށް އެމީހުންގެ ޕްރޮސެސްތަކުގެ ތެރެއިން ގްރީންހައުސް ގޭސް ދޫކުރެއެވެ.

ކުނި މެނޭޖްކުރުން

ކުނިކޮށި: ކުނިކޮށިތަކުގައި ހުންނަ ޖަރާސީމީ ކުނި ގިރައިގެން ދިއުމުން މީތޭން އުފެދެއެވެ. ރަނގަޅަށް ބެލެހެއްޓިފައިނުވާ ކުނިކޮށިތަކަކީ މި ގްރީންހައުސް ގޭހުގެ މުހިންމު މަސްދަރުތަކަކަށް ވެދާނެ އެވެ.

ކުނި ސާފުކުރުން: ކުނި ސާފުކުރުމުގެ ސަބަބުން މީތޭން އާއި ނައިޓްރަސް އޮކްސައިޑް ވެސް އުފެދިދާނެ އެވެ.

ދަތުރުފަތުރު ކުރުން

ވެހިކަލް އެމިޝަންސް: ގޭސް ނުވަތަ ޑީސަލް ފިއުލް އަންދާ ކާރުތަކާއި ޓްރަކްތަކާއި މަތިންދާބޯޓުތަކާއި ބޯޓުތަކުން ސީއޯ2 އާއި އެހެނިހެން ގްރީންހައުސް ގޭސްތައް ދޫކުރެއެވެ. ދަތުރުފަތުރުގެ ދާއިރާއަކީ ދުނިޔޭގެ ގްރީންހައުސް ގޭސް ބޭރުކުރުމަށް ބޮޑު ދައުރެއް އަދާކުރާ ދާއިރާއެކެވެ.

ހަކަތަ ބޭނުންކުރުން

ރެސިޑެންޝަލް އަދި ކޮމާޝަލް ހަކަތަ ބޭނުންކުރުން:

ގޭގޭގައި އަދި ވިޔަފާރިތަކުގައި ބޭނުންކުރާ ސާމާނު ހޫނުކުރުމާއި، ފިނިކުރުމާއި، އަލިކުރުމާއި، ކަރަންޓް ދިނުމަކީ ސީއޯ2 ދޫކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭ ކަންކަމެވެ.

ބިން ބޭނުންކުރުމަށް އަންނަ ބަދަލުތައް

އާބަނައިޒޭޝަން: އާބަން އޭރިއާތައް ފުޅާކުރުމުގައި ގިނަ ފަހަރަށް ގުދުރަތީ މަންޒަރުތައް ބިނާކޮށްފައިވާ މާހައުލަކަށް ބަދަލުކޮށް، ދުނިޔޭގެ ސީއޯ2 އަތުލައިގަތުމުގެ ޤާބިލުކަން ކުޑަވެގެންދެއެވެ.

ދަނޑުވެރިކަން ފުޅާކުރުން: ފަޅުތަކާއި ޗަސްބިންތައް ދަނޑުވެރިކަމުގެ ބިމަކަށް ބަދަލުކުރުމުން ރައްކާކުރެވިފައިވާ ކާބަން ދޫކޮށް، ބިމުގެ ސީއޯ2 ސިކުއެސްޓަރ ކުރުމުގެ ޤާބިލުކަން ކުޑަވެއެވެ.

ޕެސްޓިސައިޑް: ފަނިފަކުސަ މަރާ ބޭސްތައް ބޭނުންކުރުމަކީ ގްރީންހައުސް ގޭސް ދޫކުރުމަށް މަގުފަހިވާ ކަމެކެވެ.

މި ކަންކަމަކީ ހުރިހާ އެންމެން މިއަދު ސަމާލުކަން ދޭން ޖެހިފައިވާ، ރާއްޖެ ދެމި އޮތުމާއި ނެތި ދިއުން އޭގެ މައްޗަށް ބިނާ ވެފައިވާ ވަރަށް ވެސް މުހިންމު ކަންކަމެވެ.