އުޒްބަކިސްތާނުގެ ހިތްގައިމު ސަރަޙައްދެއް ކަމުގައިވާ ޓަޝްކަންތުގެ ހަމާމް ޑިސްޓްރިކްޓުގައި ހުންނަ މުއި ބުބާރަކް މަދަރުސާއަކީ އިސްލާމީ ތަޢުލީމާއި ތަރިކައިގެ ގޮތުން ވަރަށް މުހިންމު ތަނެކެވެ. މި މަދަރުސާގެ މުފްތީގެ ލައިބްރަރީގައި 20,000 އަށްވުރެ ގިނަ ފޮތާއި 3,000 އަތުން ލިޔެފައިވާ މެނުސްކްރިޕްޓު ރައްކާކޮށްފައިވެއެވެ. މި ޚަޒާނާގައި އިސްލާމީ ތާރީޚާއި، ނުޖޫމީ ޢިލްމާއި، ޤުރުއާނުގެ ތަފްސީރުތަކާއި އަދި ފިޤުހު ޢިލްމުގެ ނަގައިނުލެވޭ ފަދަ މުހިންމު ލިޔުންތައް ހިމެނެއެވެ. އަދި މި ތަނުގައި ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ގެ މުބާރަކު އިސްތަށިފުޅެއްވެސް ރައްކާކޮށްފައިވާ ކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވެއެވެ. މިތަނަށް ނަން ދީފައިވަނީ މިއާ ގުޅުވައިގެންނެވެ.

މި މަދަރުސާގައި ރައްކާކޮށްފައިވާ އެންމެ އަގުހުރި އެއް ތަރިކައަކީ އިސްލާމީ ދުނިޔޭގެ އެންމެ ޤަދީމީ އަދި މުޤައްދަސް އެއް ލިޔުމެވެ. އެއީ ހިޖުރައިން ހަތްވަނަ ޤަރުނުގައި ޚަލީފާ ޢުޘްމާނުގެފާނުގެ ޚިލާފަތުގެ ދުވަސްވަރު އެކަލޭގެފާނު އަމުރުފުޅަށް ލިޔުއްވާފައިވާ ޤުރުއާނުގެ ބައެކެވެ. މި ޤުރުއާން ލިޔެފައިވަނީ މީލާދީން 651 ވަނަ އަހަރު، އެއީ ކީރިތި ރަސޫލާ ﷺ ދުނނިޔެ ދޫކުރެއްވިތާ 19 އަހަރު ފަހުގައެވެ.

މި މުޤައްދަސް ލިޔުން އެކުލެވިގެންވަނީ 250 ގަނޑުގެ މައްޗަށެވެ. އަދި މިއީ ފުއްލާ ހަމުގައި ލިޔެފައިވާ ލިޔުމެކެވެ. ތާރީޚީ ރިވާޔަތްތަކުގައި ބަޔާންވެގެންވާ ގޮތުގައި ޚަލީފާ ޢުޘްމާނުގެފާނު ޝަހީދުކޮށްލީ މި ޤުރުއާން ކިޔަވައި ވިދާޅުވާން އިންނަވަނިކޮށެވެ. ތިރީގައިވާ ފޮޓޯގައި ފެންނަ ކުލަގަދަ ލައްގަނޑަކީ އެކަލޭގެފާނުގެ ލޭފޮދު ކަމަށް ޤަބޫލުކުރެވެއެވެ.

މި ޤުރުއާނުގެ ތާރީޚީ ދަތުރު ވަރަށް ދިގެވެ. ޢުޘްމާނުގެފާނު ޝަހީދުކުރެވުމަށްފަހު، މި ޤުރުއާން ވަނީ ކޫފާއަށް (މިހާރުގެ ޢިރާޤު) ގެންގޮސްފައެވެ. އޭގެ އެތައް ޤަރުނެއްފަހުން، މެދު އޭޝިއާ ފަތަޙަކުރި ޓަމަރލޭން ވަނީ މި ޤުރުއާން ސަމަރުޤަންދަށް ގެންގޮސްފައެވެ. އަދި 1868 ގައި ރަޝިއާއިން ސަމަރުޤަންދު ހިފުމަށްފަހު، މި ޤުރުއާން ވަނީ ސެއިންޓް ޕީޓަރސްބަރގްގެ އިމްޕީރިއަލް ލައިބްރަރީއަށް ގެންގޮސްފައެވެ.

ރަޝިއާގެ ބޮލްޝެވިކް އިންޤިލާބުގެ ތެރޭގައި، ރަޝިއާގެ މުސްލިމުންގެ ތާއީދު ހޯދުމަށްޓަކައި ލެނިން ވަނީ މި ޤުރުއާން ބަޝްކޮރްތޮސްތާންއަށް ގެންދިއުމުގެ ހުއްދަ ދެއްވާފައެވެ. ފަހުން، މެދު އޭޝިއާގެ މުސްލިމުންގެ އެދުމުގެ މަތިން، 1924ގައި މި ޤުރުއާން ވަނީ ޓަޝްކަންތަށް ގެނެވި، އެތާ ރައްކާތެރިކަމާއެކު ބަހައްޓައިފައެވެ.

މިހާރު މި އަގުހުރި ތަރިކަ ރައްކާކޮށްފައިވަނީ މުއި ބުބާރަކް މަދަރުސާގެ ޚާއްޞަ ބިއްލޫރި ވޯލްޓެއްގައެވެ. ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުން ދާ މުސްލިމު ޤައުމުތަކުގެ އިސްވެރިން މި މުޤައްދަސް ލިޔުން ބެއްލެވުމަށް އެ ތަނަށް ޒިޔާރަތްކުރައްވައެވެ. ނަމަވެސް، އުޒްބަކިސްތާނުގެ ސަރުކާރަކީ ކޮމިއުނިސްޓް ސަރުކާރަކަށް ވުމާއެކު، ދީނީ ކަންކަމަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ސަމާލުވެ، އިސްލާމީ މުއައްސަސާތަކަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ފާރަވެރިވެއެވެ. އެހެންކަމުން، މި ޤަދީމީ އާސާރު އެތާނގައި ވާކަން އާންމުކޮށް އިޝްތިހާރުކުރުމެއް އެހާ ބޮޑަކަށް ނުވެއެވެ.

އުޒްބަކިސްތާނުގައި މިފަދަ މުހިންމު އިސްލާމީ ތަރިކައެއް ރައްކާކުރެވިފައި އޮތުމަކީ، އެ ޤައުމުގެ އިސްލާމީ ތާރީޚާއި ސަޤާފަތުގެ މުހިންމުކަން ހާމަކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. އަދި މިއީ މުޅި އިސްލާމީ އުންމަތަށް ލިބިގެންވާ ނަސީބެއްކަން ޔަޤީނެވެ. މިފަދަ ތަރިކަތައް ރައްކާތެރިކޮށް، ދިރާސާކޮށް، އަދި އޭގެ މަޢުލޫމާތު ފެތުރުމަކީ މުސްތަޤުބަލުގެ ޖީލުތަކަށް އިސްލާމްދީނުގެ ޢިލްމީ އަދި ތާރީޚީ އަގުހުރި މަޢުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ މުހިންމު ވަސީލަތެކެވެ.