މީގެ ގާތްގަނޑަކަށް ވިހި އަހަރު ކުރިއެވެ. ދިވެހިރާއްޖޭގެ ސިޔާސީ ތާރީހު ނުދެކޭ ފަދަ އާދަޔާހިލާފު އެއްބައިވަންތަކަމަކާއެކު ދިވެހި ރައްޔިތުން ވަރަށް ވަރުގަދަ ނިންމުމެއް ނިންމިއެވެ. ތިން ޖީލަށް ދެމިގެންދިޔަ، ދައުލަތުގެ ހުރިހާ ބާރުތަކެއް މުށްކަވާލައިގެން އޮތް ހުދުމުހުތާރު ވެރިކަމަކަށް "ނޫނެކޭ" ބުނެ، އާ ޒަމާނީ ވެރިއަކު އިންތިހާބު ކުރިއެވެ. މިއީ އެތައް ހާސް ބަޔަކު ކުރަމުން އައި ފޮނި އުއްމީދުތަކެއް ހަގީގަތަކަށްވި ތާރީހީ ވަގުތުކޮޅެކެވެ. އޭގެ ފަހުން އަންނާނޭ "އާ ދުނިޔެ" ނުވަތަ އާ ނިޒާމު ތަސައްވުރު ކުރަން ގިނަ ބަޔަކަށް އުނދަގޫވި ނަމަވެސް، އެންމެންގެ ހިތްތަކުގައި އޮތީ ބަޔާންކުރަންދަތި އުފާވެރިކަމެކެވެ. ރާއްޖޭގެ ޒަމާނީ ތާރީހުގައި ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ގިނަ ސިޔާސީ ޕާޓީތައް ބައިވެރިވި މިނިވަން އިންތިހާބަކުން ލީޑަރަކު ހޮވުމަކީ، އަހަރުތަކަކަށް ދެމިގެންދިޔަ ބަސްބުނުމުގެ ހުރަސްތަކާއި، ސިޔާސަތާ އިދިކޮޅުވުމުން ލިބުނު އަނިޔާވެރިކަމަށް މުޅިން ނިމުން އައިކަމުގެ ނިޝާނެކެވެ.

ނަމަވެސް، އޭގެ ފަހުން ގާތްގަނޑަކަށް ވިހި އަހަރުގެ ދިގު މުއްދަތެއް ވޭތުވެގެން ދިޔައިރު، މިއަދު ފެންނަ މަންޒަރު ވަނީ މުޅިން ބަދަލުވެފައެވެ. ގައުމުގައި އޭރު އޮތް ހުދުމުހުތާރު ވެރިކަމުގެ ހިތްދަތިކަމާއި، މިނިވަންކަމެއް ނެތި ވޭތުކުރި ދުވަސްތަކުގެ މާޔޫސްކަން ހަނދާންކުރާ ބަޔަކު މިއަދަކު މަދެވެ. އެ ދުވަހު ލިބުނު ބޮޑު މިނިވަންކަމުގެ އުފާފާޅުކުރާ އަޑަށްވުރެ މިއަދު ގައުމުގައި މާ ގަދައީ ޝަކުވާގެ އަޑެވެ. ކޮންމެ ދިމާލަކަށް ބަލާލިޔަސް ފެންނަނީ ނުތަނަވަސްކަމާއި، މާޔޫސްކަމާއި، އެއްވެސް ކަމަކާ މެދު އިތުބާރެއް ނެތް މަންޒަރެވެ. ގައުމަށް މިވީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ ރައްޔިތުން އެދޭ ފަދަ ބަދަލެއް ނައީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟

ސިޔާސީ މާހިރުން ދެކޭގޮތުގައި، މިހާރު މި އިވޭ ޝަކުވާތަކުގެ އަސްލު ގުޅިފައިވަނީ ރާއްޖޭގެ ޑިމޮކްރަސީގެ ތަޅުދަނޑި ހުޅުވުނު ދުވަސްވަރު ކަންކަން ހިނގައިދިޔަ ބީދާއަށެވެ. މިގޮތުން 2008 ވަނަ އަހަރު ވެރިކަމަށް އައި ބަދަލަކީ މޫލާފައި އޮތް ބާރުގަދަ ނިޒާމެއް ކާމިޔާބުކަމާއެކު ބަދަލުކޮށްލެވިދާނެކަމުގެ ދިރިހުރި ހެތްކެއް ކަމަށް ރާއްޖެއާއި ބޭރު ދުނިޔޭގެ ފަރާތްތަކުން ގަބޫލުކުރިއެވެ. އައު ގާނޫނުއަސާސީގެ ދަށުން ކުރިން ހީވެސް ނުކުރާފަދަ އަސާސީ ހައްގުތަކާއި ފުޅާ މިނިވަންކަން ރައްޔިތުންނަށް ކަށަވަރުވިއެވެ. ބަސްބުނުމާއި، އެއްވެއުޅުމާއި، ވެރިކަމަށް ފާޑުކިޔުމުގެ މިނިވަންކަން ކަރުދާހުގައި ލިޔެކިޔުމުން ލިބިގެން ދިޔައެވެ. ނަމަވެސް، އާންމު ދިވެހީންގެ އާދައިގެ ދިރިއުޅުމުގައި އެ މިނިވަންކަމުގެ އަސްލު ފޮނިމީރުކަމެއް ނުލައެވެ. މިއީ ސަބަބެއް ނެތި އަމިއްލައަށް ވާކަމެއް ނޫނެވެ. މިއީ ދައުލަތުގެ ނިޒާމުތަކާއި މުޖުތަމައުގެ ވިސްނުމަށް އައި ބަދަލެއް ނެތުމުގެ ނަތީޖާއެވެ.

ނަމަވެސް މިއީ ހަމައެކަނި ސިޔާސީ ނިޒާމުގެ ނުވަތަ ދޯދިޔާ ގަވާއިދުތަކުގެ ނުވަތަ ނާގާބިލު މުއައްސަސާތަކުގެ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. ރައްޔިތުންނަށް އިހުސާސްކުރެވޭ މާޔޫސްކަމަކީ ދިގު މާޒީއެއްގައި ވާހަކަދެއްކުމަކީ ނުރައްކާތެރި ކަމެއްގެ ގޮތުގައި އޮތް، އަދި ކިޔަމަންތެރިކަމަކީ ސަލާމަތްވުމަށް އޮތް ހަމައެކަނި މަގުކަމުގައި ދެކުނު ދެކުމުން ޖީލުތަކަށް ލިބިފައިވާ ނަފްސާނީ އަސަރެކެވެ. އެތައް އަހަރެއް ވަންދެން ބަސްބުނުމުގެ ފުރުސަތު ނެތި، ހަނުހިމޭނުން އުޅެފައިވާ ބަޔަކަށް، ކުއްލިއަކަށް މިނިވަންކަން ލިބުނުއިރު އެ މިނިވަންކަން ހައްގުގޮތުގައި ބޭނުންކުރާނޭ ހުނަރެއް ނުލިބެއެވެ.

އެތައް އަހަރެއްގެ ބިރުވެރިކަމަށް ފަހު ބަސްބުނުމަކީ ހައްގުތަކުގެ އުފާ ލިބިގަތުމަށްވުރެ ބޮޑަށް، އަމިއްލަ ނަފްސު ނުރައްކަލަށް ހުށަހެޅުން ކަމުގައި ބައެއް މީހުން މިއަދުވެސް ގަބޫލުކުރެއެވެ. އެހެންކަމުން، ގިނަ ފަހަރަށް އާންމު މީހާގެ އަޑަކަށް ވަނީ ތިމާ ތާއީދުކުރާ ނުވަތަ ސަޕޯޓުކުރާ ސިޔާސީ ވެރިއަކު ދައްކާ ވާހަކައެއް ތަކުރާރުކުރުމެވެ. އަމިއްލަ މިނިވަން ފިކުރެއް ނެތި، އެހެން މީހަކު ކުރަހައިދޭ މަގަކުން ހިނގުމަކީ ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި އަށަގަނެފައިވާ ވަރަށް ހިތްދަތި ސިފައެކެވެ.

މިއީ ގިނަ ދުވަސްތަކަކަށް މިނިވަންކަން ނިގުޅައިގަނެވިފައިވާ ބައެއްގެ ކިބައިން ފެންނަ އެންމެ ބޮޑު ސިފައެވެ. ދުލުގެ މިނިވަންކަމާއި ގަލަމުގެ މިނިވަންކަން ނެތިފައިވާ ބަޔަކަށް އެމީހުންގެ އަމިއްލަ ވިސްނުމާއި ހިޔާލު ގެންގުޅޭނޭ ބީދާއެއް ނޭނގޭނެއެވެ. މީހުން ބުނި ބަހަކަށް "އާނ، ހޫނ" ކިޔައިގެން އުޅުނު ބަޔަކަށް އަމިއްލަ ފިކުރު ބައްޓަން ކުރާށޭ ބުނުމުން އެކަން ކުރާކަށް ނޭނގެނެއެވެ. އެއީ އެމީހުން ހަޔާތުގައި ދުވަހަކުވެސް އުފުލަން ނުޖެހޭ ފަދަ ބަރު ބުރައެކެވެ. އަމިއްލަ އިހުތިޔާރުގައި ބުނާ ބަހެއް ދިފާއު ކުރުމުގެ ޒިންމާ އުފުލަން ޖެހުމަކީ، މިނިވަންކަމުން ލިބިދޭ ފޮނި ނަތީޖާއެކޭ މީހުން ބުނި ނަމަވެސް، އުފާވެރިކަމަށްވުރެ ބޮޑަށް ބިރުވެރިކަމަކަށް ވަނީ ވެފައެވެ.

މި ނަފްސާނީ ހުރަސްތަކުގެ ސަބަބުން، މިއަދުގެ ގިނަ ދިވެހިންނަށް އެމީހުންގެ މައިންބަފައިން ހުވަފެނުން ދެކުނު މިނިވަންކަން ލިބިފައިވާއިރުވެސް، ބައެއް ފަހަރު މަގު އޮޅިފައިވާ ކަމުގެ އިހުސާސް ކުރެވެއެވެ. މުޅި އުމުރު ހިމޭންކަމާއި މައްސަލަތަކުން ދުރުވުމުގައި ހޭދަކޮށްފައިވާ މީހަކަށް، ކުއްލިއަކަށް ލިބޭ ބަސްބުނުމުގެ ފުރުސަތަކީ ހާސްކަން ގެނުވާ ކަމެކެވެ. މިނިވަންކަމުން މުޖުތަމައުއަކަށް ލިއްބައިދޭ އުކުޅުތަކުގެ ތެރޭގައި، ދެބަސްވާން އެއްބަސްވުން، އެކުވެރި ރޫހުގައި ބަހުސްކުރުން، ޖަމާއަތެއް ގޮތުގައި މަސައްކަތްކުރުން، އަދި އިޖުތިމާއީ ކަންކަމުގައި ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ބައިވެރިވުމުގެ ހުނަރު ހިމެނެއެވެ. ނަމަވެސް މި ހުނަރުތަކަކީ ހަމަ ހުރެފައި މީހާގެ ކިބައިގައި އަށަގަންނަ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. މިއީ ތަޖުރިބާއާއި އަމަލީ މަސައްކަތުން ދަސްވާ ހުނަރުތަކެކެވެ. މި ހުނަރުތައް ނެތް ނަމަ، މި ކަންކަމާމެދުގައި ދެކެވޭނީ މިނިވަންކަމުގެ ބަދަލުގައި ބިރުވެރި ހަލަބޮލިކަމެއްގެ ސިފައެވެ.

މިއަދު ބައެއް ރައްޔިތުން ކުރީގައި ތަހައްމަލުކުރަން ޖެހުނު ހުދުމުހުތާރު ވެރިކަމުން ލިއްބައިދިން "އަމާންކަން" ބޭނުންވެއޭ ބުނަނީ މި ސަބަބާހުރެއެވެ. އެއީ އަނިޔާވެރިކަމުގެ ތެރެއިން ލިބެން ޖެހުނު އަމާންކަމެއް ކަމުގައި ވިޔަސް، ކަންކަން ހަމަ ނުޖެހި ސިކުނޑިއަށް ވާ ދުއްތުރާ މާބޮޑުކަމަށް އެމީހުންނަށް އިހުސާސްކުރެވެއެވެ. މި އެދުން އެދޭ މީހުން ހަގީގަތުގައި އެ އެދެނީ އަލުން އެ ހުދުމުހުތާރު ވެރިކަމަށް އަނބުރައި ދިޔުމަކަށް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް ބަހުސްތަކާއި ނުރައްކާތެރި އެއްވުންތަކާއި، ބަސްބުނުމުގެ ހައްގުގެ ނަމުގައި ކަތިލެވޭ އަބުރާއި އިއްޒަތުން ގައުމު ސަލާމަތްވެ، ހަމަޖެހުމާއި ޔަގީންކަމަށް އިސްކަންދޭ ނަފުސާނީ ފިކުރަކަށް އެދޭ އެދުމެކެވެ. މިއީ ހިޔާލު ފާޅުކުރުންތަކުގެ ސަބަބުން ފެންނަމުންދާ ނަތީޖާއާއި، އަމިއްލަ ބާރުތައް ޒިންމާދާރު ގޮތުގައި ބޭނުންކުރަން ނޭގުމުގެ ސަބަބުން އުފެދޭ ބިރުގެ ސަބަބުން ކުރެވޭ ކަމެކެވެ. އުމުރުގެ ބޮޑުބައި އެހެން މީހަކު ބުނާގޮތަށް އުޅެ، އެހެން މީހަކު ދައްކާ މަގަކުން ހިނގަން ދަސްވެފައިވާ ބަޔަކަށް އަމިއްލަ އިހުތިޔާރު ކޮނޑުއަޅައިގެން އުޅުމަކީ ބާރެއް ނޫނެވެ. އެއީ ބޮޑު ބުރައެކެވެ. ބިރެކެވެ.

އަމަލީ ގޮތުން ބަލާއިރު، މިއީ ޑިމޮކްރެޓިކް މުއައްސަސާތަކާމެދު އޮންނަ ދެބަދޭތެރޭގެ ވިސްނުމެކެވެ. ރައްޔިތުން މިނިވަންކަމަށް ލޯބިކުރާ ކަމަށް ބުނެފާނެއެވެ. ނަމަވެސް އެ މިނިވަންކަމުގެ ސަބަބުން ސިޔާސީ ހަލަބޮލިކަމާއި، ގާނޫނީ އޮޅުންބޮޅުންތަކާއި، ނުވަތަ އިގްތިސާދީ ދަތިތަކެއް ކުރިމަތިވުމުން، އެމީހުން ވަރަށް ފަސޭހައިން ކުރީގެ އާދަތަކަށް ރުޖޫއަވެއެވެ. ސިޔާސީ ކަންކަމާ ދުރުގައި ތިބެގެން ކަންކަން ބަލައެވެ. ގިނަ ބަޔަކު ކަންތައް ވާގޮތާމެދުގައި ސިއްރުގައި ހަޖޫޖަހައި ފާޑުކިޔަސް، ފާޅުގައި އިސްނަގައިގެން ބައިވެރިއެއް ނުވާނެއެވެ. މަގުތައް މަތިން އެ ފެންނަނީ އާބާދީގެ ވަރަށް މަދު ބަޔެކެވެ. މިކަން އެންމެ ބޮޑަށް ފެންނަނީ ރާއްޖެއަށް ދޭތެރެއަކުން ކުރިމަތިވާ ސިޔާސީ ހާޖާނުތަކުގައެވެ. މިފަދަ ވަގުތުތަކުގައި، ހަމަޖެހުމުގެ ނަމުގައި ބައެއް ލީޑަރުން ބަސްބުނުމުގެ މިނިވަންކަމާއި އެއްވެއުޅުން ހަނިކުރާއިރު، ރައްޔިތުން އެކަމަށް ދޫދެނީ އެ ބޭނުންވާ ހަމަޖެހުމުގެ ބޭނުމުގައެވެ.

މިއީ ހަމައެކަނި ރާއްޖެއަށް ކުރިމަތިވެފައިވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. އާ ޑިމޮކްރަސީތަކަށް ދިމާވާ މައިގަނޑު މައްސަލައަކީ ގާނޫނީ އޮނިގަނޑާއި އާންމު ސަގާފަތާ ދެމެދު އޮންނަ ބޮޑު ފަރަގެވެ. ގާނޫނުއަސާސީގައި ހައްގުތައް ކަނޑައަޅައި ލިޔެވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް އޭގެ ސަބަބުން ރައްޔިތުންގެ ކިބައިގައި ހަރުލައިފައިވާ އަމިއްލަ އަޑު ސެންސަރުކުރުމުގެ އާދަ ކުއްލިއަކަށް ކަނޑުވައިލެވޭނެ ހެއްޔެވެ؟ ރާއްޖޭގައި 2008 ގެ ގާނޫނުއަސާސީން ހައްގުތައް ކަށަވަރުކޮށްދިން ނަމަވެސް، އެ ހައްގުތަކުގެ ބޭނުން ފުރިހަމައަށް ހިފުމަށް ހުރަސްއެޅެނީ ބަލިކަށި މުއައްސަސާތަކާއި، އެ ހައްގުތަކަށް ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ރައްޔިތުން ހާނުވަން ބޭނުންނުވާ ސިޔާސީ ފަރާތްތަކުގެ ސަބަބުންނެވެ.

އެތައް އަހަރެއްގެ އަނިޔާވެރިކަމުގެ ސަބަބުން މުޖުތަމައުގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް ވެސް ނޭދެވޭ ބޮޑެތި އަސަރުތަކެއް ކުރެއެވެ. މި އަސަރުތައް ފުންކޮށް ދިރާސާކޮށް ދެނެގަތުމަކީ މިއަދު ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހިފައިވާ ކަމެކެވެ. ބައެއް ކަންކަމަކީ ބޭރުފުށުން ފާޅުގައި ފެންނާނޭ ކަންކަމެއް ނޫނެވެ. އެތައް ޒަމާނަކު އަނގައިގައި ޓޭޕު އަޅައިގެން، ބަސްބުނުމުގެ ފުރުސަތު ނެތި އުޅެން ޖެހުނު ބަޔަކަށް ވާހަކަ ދައްކަން މިނިވަންކަން ލިބުނަސް، އަމިއްލަ ބަހުގެ އަގާއި މެދުގައި ޝައްކު އުފެދިފައި ހުރުމަކީ ގުދުރަތީ ކަމެކެވެ. އެހެން ކަމުން، އަބަދުވެސް އަމިއްލަ ފިކުރަށް ވުރެ އެހެން މީހުންގެ ބަހަށް އިސްކަންދޭ ގޮތް ވެއެވެ. ޝަހުސިއްޔަތު ވަރުގަދަ ނުވަތަ ނުފޫޒުގަދަ މީހުން ބުނާ ކޮންމެ އެއްޗަކީ އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތް ކަމުގައި ބައެއް މީހުން ދެކެނީ އެހެންވެގެންނެވެ. ރައްޔިތުން އާދަވެފައި ތިބީ ކޮންމެ ސަރުކާރަކުން ވެސް ލިބޭ އެއްޗެއް ލިބިގަނެގެން ހިމޭނުން ތިބުމަށެވެ. ގައުމެއް ބިނާކުރުމުގައި ރައްޔިތުންގެ ހިއްސާއާއި ނަގަން ޖެހޭ މަސްއޫލިއްޔަތުތައް އުފުލާނޭ ތަމްރީނެއް ނުވަތަ ހޭލުންތެރިކަމެއް ދޭކަށް އެއްވެސް ވެރިކަމެއްގައި އެދެވޭ މަސައްކަތެއް ނުކުރެއެވެ. އެއީ ހަގީގަތުގައި ވެރިން ބޭނުންވާ ގޮތް ވެސް މެއެވެ. އެމީހުން ބޭނުންވަނީ އެމީހުން ބުނި ކޮންމެ ކަމަކަށް "އާނ" ބަސް ބުނާނޭ ކިޔަމަންތެރި ރައްޔިތުންތަކެކެވެ.

ނަމަވެސް މިކަމުގެ ނަތީޖާ ވަރަށް ހިއްޗެވެ. އެއްވެސް ވެރިޔަކަށް އެއް ދައުރަށް ވުރެން ގިނަދުވަސް ނުހުރެވެނީ ކީއްވެތޯ ވިސްނައިލިންހެއްޔެވެ؟ ކޮންމެ އާ ސަރުކާރަކާއެކު ރައްޔިތުން މާޔޫސްވާން ޖެހޭ އަސްލު ސަބަބަކީ ވެސް މިއެވެ. ރައްޔިތުންނަށް އެމީހުންގެ އިހުސާސްތައް ސީދާ ބަހުން ބަޔާންކޮށްދޭން ނޭގުނު ނަމަވެސް، އެމީހުންނަށް މިހާރު ލިބިފައި އެވަނީ ހަގީގީ މިނިވަންކަމެއް ނޫންކަން އެމީހުންގެ ހިތްތަކަށް ސާފުކޮށް އެނގެއެވެ. ބޭނުން ކުރަން ނޭގޭ ފަދަ ބާރުގަދަ ވަސީލަތެއް އާންމު ރައްޔިތުންގެ އަތަށް ދިނުމުން، އޭގެ ނުރައްކަލާއި ބިރުވެރިކަން އިހުސާސްކުރެވި، އަލުން އަނބުރާ އެ ބާރުތައް އެހެން މީހަކާ ހަވާލުކުރަން ޖެހޭކަން އެމީހުންނަށް ވިސްނެއެވެ. އެމީހުން އެ ބާރުތައް އިތުބާރުކޮށްފައި ހަވާލުކުރާ މީހުން، ރައްޔިތުންނަށް ގައްދާރުވެ އެމީހުންގެ ހައްގުތަކުގެ މައްޗަށް އަރައިގަންނަ މަންޒަރު މިވީ ވިހި އަހަރު ތެރޭގައި ކިތައް ފަހަރު ފެނިއްޖެ ހެއްޔެވެ؟ ކޮންމެ ވެރިޔަކުވެސް ވިސްނަނީ ރައްޔިތުން ތިބީ ހިތްހަމަ ޖެހިގެން ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް ރައްޔިތުންގެ އަޑު ގަދަވެގެން ނިކުންނަނީ ވަރަށް މަދު ފަހަރަކުއެވެ. އެއީ ގިނަ ފަހަރަށް ވެރިކަމެއް ބަދަލުކުރުމަށެވެ. އެއީ މިހާތަނަށް ރައްޔިތުންނަށް ބާރު ބޭނުންކުރަން ދަސްވެފައިވާ ހަމައެކަނި ގޮތެވެ.

ކޮންމެ ވެރިޔަކު ވެސް ވެރިކަމުން ވަކިވާން ޖެހޭ ހިނދު ކުރަނީ އެއް ސުވާލެކެވެ. ރައްޔިތުންނަށް ކޮށްދިން ހުރިހައި ކަމެއް އޮއްވާ، އެންމެން އެއް އަޑަކުން "ނޫނެކޭ" ބުނީ ކީއްވެ ހެއްޔެވެ؟ އޭގެ ސަބަބަކީ މިނިވަންކަމާއެކު ބާރު ބޭނުން ކުރަން ރައްޔިތުންނަށް ދަސްވެފައި ނުވުމެވެ. މި ނުރައްކާތެރި ހާލަތު ބަދަލުވާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ އެންމެ ފުރަތަމަ ކަމަކަށް، ރައްޔިތުންގެ ހައްގުތައް ހަގީގީ މާނައިގައި ކަށަވަރުކޮށްދޭން ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތައް މިނިވަންކޮށް ވަރުގަދަކުރުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. މިނިވަން މުއައްސަސާތަކާއި، އަދުލު އިންސާފުގެ ނިޒާމަކީ ސިޔާސީ ނުފޫޒުން މުޅިން އެއްކިބާވެފައިވާ ތަންތަނަށް ވާންޖެހެއެވެ. އޭރުން ރައްޔިތުންނަށް އެމީހުންގެ ހައްގުތައް ބޭނުންކުރުމުގައި ފުރިހަމަ ޔަގީންކަމާއި ރައްކާތެރިކަން އިހުސާސް ކުރެވޭނެއެވެ. އަދި ހަމައެއާއެކު، ތައުލީމީ ނިޒާމުގެ ތެރެއިން ޑިމޮކްރެޓިކް ހަމަތަކާއި، ޒިންމާދާރުކަމާއެކު ބަސްބުނުމުގެ ސަގާފަތް އާލާކޮށް، އަމިއްލަ ފިކުރު ބިނާކުރާނޭ ގޮތް އުނގަންނައިދޭން ޖެހެއެވެ.

މިއަދު ރާއްޖެއަށް ކުރިމަތިވެފައި އޮތް އެންމެ ބޮޑު ގޮންޖެހުމަކީ ހަމައެކަނި އިންތިހާބުތައް ބޭއްވުމާއި ކަރުދާހުގައި ހައްގުތަކެއް ލިޔެލުމެއް ނޫނެވެ. މި ހާލަތުން އަރައިގަތުމަށްޓަކައި ވެރިން، ރައްޔިތުންނާ ބައްދަލުކޮށް ހަމައެކަނި ހިޔާލު އެހުމަށް ވުރެ މާ ފުންކޮށް، މާ އިހުލާސްތެރި މަސައްކަތްތަކެއް ކުރަންޖެހެއެވެ. ރައްޔިތުން އެދެނީ އެމީހުންގެ ހުރިހާ އެދުމެއް ބައްތިއަކުން ނުކުމެގެން ފުއްދައިދޭނޭ ޖިންނިއެއް ނޫނެވެ. އެމީހުން ހަގީގަތުގައި ބޭނުންވަނީ އެމީހުންގެ ބެދިފައިވާ އަޑު ވީއްލައި، ހައްގުތައް ހަގީގަތުގައި ފާޅުކުރަން ފުރުސަތު ދޭނޭ ނިޒާމެކެވެ. އެމީހުންގެ އަމިއްލަ ފިކުރުތައް ބިނާކުރުމަށް އެހީތެރިވެދޭނޭ ބަޔެކެވެ. އެއީ އާންމު ދިރިއުޅުމުގައި މިނިވަންކަން ބޭނުންކުރަން ދަސްކުރުމާއި، ބަސްބުނުމާއި ގޮތް ނިންމުމުގެ ހިތްވަރު އާލާކޮށްދޭނޭ ހަރުދަނާ ސިޔާސަތުތަކެކެވެ. މިނިވަންކަމަކީ ހަމައެކަނި ގާނޫނީ ލިޔުމެއްގައި އޮންނަ މާއްދާއަކުން، އަމަލީ ގޮތުން ދިރިއުޅުމުގައި ބޭނުންކުރާ ދިރިހުރި ކަމަކަށް ބަދަލުކުރަން މަގުފަހިކޮށްދޭން ޖެހެއެވެ.

މުސްތަގުބަލަށް ބަލާއިރު، ދިވެހިންނަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު އުންމީދަކީ މިނިވަންކަމުގެ އަގު ވަޒަންކޮށް، އެކަމަށް އޮތް ހުރަސްތައް ނައްތާލުމެވެ. އެހެންނޫނީ، އެ ދިގުލައިދިޔަ ހުދުމުހުތާރު ވެރިކަމުން ލީ ފުން ލަކުނުތަކާއި ހިމޭންކަމުގެ ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ދިވެހިންގެ ވިސްނުމާއި އަމަލުތަކުން އަބަދުވެސް ފެންނަން ހުންނާނެއެވެ. މިނިވަންކަމަކީ ހަމައެކަނި ލިބޭ އެއްޗެއް ނޫންކަމާއި، އެއީ ދަސްކުރަންޖެހޭ އަދި އަބަދުވެސް ހިމާޔަތްކުރަންޖެހޭ މުގައްދަސް ކަމެއްކަން ހަނދާންކުރަން ޖެހެއެވެ. ގައުމެއްގެ މިނިވަންކަން ފުރިހަމަވަނީ، އެ ގައުމެއްގެ ރައްޔިތުންގެ ވިސްނުމާއި ފިކުރު މިނިވަންވެ، އެއްވެސް ބިރެއް ނެތި ބަސްބުނުމުގެ ގާބިލުކަން ލިބިގެންނެވެ. އަދި އެފަދަ ހޭލުންތެރި ބަޔަކަށް ރައްޔިތުން ބަދަލުކުރުމުގެ މަތިވެރި ޒިންމާ، ގައުމުގެ ވެރިން އިހުލާސްތެރިކަމާއެކު އުފުލައިގެންނެވެ. އޭރުން ނޫނީ މިނިވަންކަމުގެ ހަގީގީ ފޮނިމީރުކަން ދިވެހި ކޮންމެ ރައްޔިތެއްގެ ދިރިއުޅުމަކުން ނުފެންނާނެއެވެ.