އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ސަރުކާރުން މޮރިޝަސްއާއެކު ވެފައިވާ ޗާގޯސް ޖަޒީރާގެ ތާރީޚީ އެއްބަސްވުން ކުރިއަށް ނުގެންދަން ނިންމައިފިއެވެ. މި އެއްބަސްވުމަކީ ޑިއޭގޯ ގާސިއާގައިވާ އެމެރިކާގެ އަސްކަރީ މަރުކަޒު ދެމެހެއްޓުމާއެކު، އެ ޖަޒީރާތަކުގެ ސިޔާދަތީ ބާރު މޮރިޝަސްއަށް ދޫކޮށްލުމަށް އެކުލަވާލެވުނު އެއްބަސްވުމެކެވެ. ނަމަވެސް، އެމެރިކާގެ ރައީސް ޑޮނަލްޑް ޓްރަމްޕް މި އެއްބަސްވުމާ ފާޅުގައި ދެކޮޅު ހެއްދެވުމާ ގުޅިގެން އިނގިރޭސި ބޮޑުވަޒީރު ކިއަރ ސްޓާމަރ ވަނީ މިކަން މަޑުޖައްސަވާލައްވާފައެވެ. މިއީ ބައިނަލްއަގުވާމީ ސިޔާސީ މަސްރަހުގައި ވަރަށް ބޮޑު ސަމާލުކަމެއް ލިބިފައިވާ މައްސަލައެކެވެ.

ރައީސް ޓްރަމްޕް ވަނީ މި އެއްބަސްވުމަކީ "ވަރަށް ބޮޑު މޮޔަކަމެއް"ގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރައްވާފައެވެ. އެމެރިކާގެ ތާއީދާ ނުލައި މިކަން ކުރިއަށް ގެންދެވެން ނެތްކަމަށް އިނގިރޭސި ސަރުކާރުގެ އިސް ވަޒީރުން ވަނީ އެއްބަސްވެވަޑައިގެންފައެވެ. ޑިއޭގޯ ގާސިއާގެ އަސްކަރީ މަރުކަޒަކީ އެމެރިކާގެ އަސްކަރިއްޔާއިން އިންޑިއާ ކަނޑުގައި ބޭނުންކުރާ އެންމެ މުހިންމު އެއް މަރުކަޒެވެ. އެހެންކަމުން، އެމެރިކާގެ ރުހުމާ ނުލައި މިފަދަ ބޮޑު ނިންމުމެއް ނިންމުމަކީ އިނގިރޭސިވިލާތަށް ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫންކަން ވަނީ ހާމަވެފައެވެ.

މިކަމާ ގުޅިގެން، އަންނަ މެއި މަހުގެ މެދުތެރޭގައި އޮންނަ ރަސްގެފާނުގެ ތަގުރީރުގައިވެސް ޗާގޯސް ޖަޒީރާގެ ބިލު ނުހިމެނޭނެކަން ވަނީ ކަށަވަރުވެފައެވެ. އިނގިރޭސި ސަރުކާރުގެ އޮފިޝަލުން ހާމަކުރައްވާ ގޮތުގައި، ޕާލަމެންޓް އުވާލުމުގެ ކުރިން މިކަމަށް ބޭނުންވާ ގާނޫނީ ވަގުތު ވަނީ ހުސްވެފައެވެ. އަދި ޓްރަމްޕްގެ ސަރުކާރުން ބޭނުންވާ ރަސްމީ ލިޔެކިޔުންތައް ބަދަލުކުރުމުގެ ކަންތައްތައްވެސް ވަނީ ފުރިހަމަ ނުކުރެވިއެވެ. މިއީ ސަރުކާރަށް ކުރިމަތިވި ވަރަށް ބޮޑު ގޮންޖެހުމެކެވެ.

މި އެއްބަސްވުމުގެ ދަށުން ޑިއޭގޯ ގާސިއާގައިވާ އެމެރިކާގެ އަސްކަރީ މަރުކަޒު 99 އަހަރަށް ކުއްޔަށް ދިނުމަށް ވަނީ ހުށަހަޅާފައެވެ. މިކަމަށް އަހަރަކު 101 މިލިއަން ޕައުންޑް ހޭދަވާނެކަމަށް ލަފާކުރެވޭއިރު، މިއީ އެމެރިކާ އަދި އިނގިރޭސިވިލާތުގެ އޮޕަރޭޝަންތަކަށް ޖުމްލަ 35 ބިލިއަން ޕައުންޑްގެ ބޮޑު ޚަރަދެކެވެ. މިއީ ދިގު މުއްދަތަކަށް ކުރެވޭ ވަރަށް ބޮޑު އިންވެސްޓްމަންޓަކަށް ވުމާއެކު، މިކަމާމެދު ވަނީ ގިނަ ސުވާލުތަކެއް އުފެދިފައެވެ.

އިނގިރޭސި ސަރުކާރުގެ ތަރުޖަމާނަކު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މި އެއްބަސްވުމުގެ މައިގަނޑު މަގުސަދަކީ އަސްކަރީ މަރުކަޒުގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަން ކަށަވަރުކުރުމެވެ. ނަމަވެސް އެމެރިކާގެ ފުރިހަމަ އެއްބާރުލުން ނުލިބި މިކަން ކުރިއަށް ގެންދިއުމަކީ މުސްތަހީލު ކަމެއްކަން ސަރުކާރަށް ވަނީ ގަބޫލުކުރެވިފައެވެ. ޚާއްސަކޮށް އަސްކަރީ މަރުކަޒުގެ އޮޕަރޭޝަންތަކަށް ބުރޫއަރާފާނެ އެއްވެސް ކަމެއް ކުރުމަށް ސަރުކާރުން ބޭނުމެއް ނުވެއެވެ.

މި ނިންމުމާ ގުޅިގެން އިނގިރޭސިވިލާތުގެ އެތެރޭގެ ސިޔާސީ މަސްރަހުގައި ވަނީ ތަފާތު ޚިޔާލުތައް ފާޅުކުރަން ފަށާފައެވެ. ކޮންޒަވޭޓިވް ޕާޓީގެ ލީޑަރު ކެމީ ބޭޑަނޮކް ވަނީ މި އެއްބަސްވުމަކީ "އަމިއްލައަށް އަމާންދިނުން" ފަދަ ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރައްވާ، ސަރުކާރަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ފާޑުވިދާޅުވެފައެވެ. އަދި ރިފޯމް ޔޫކޭގެ ލީޑަރު ނައިޖެލް ފަރާޖް ވަނީ އެއްބަސްވުން ފަސްކުރުމަކީ ލިބުނު ވަރަށް އުފާވެރި ޚަބަރެއްކަމަށް ވިދާޅުވެ، މިއީ ގައުމީ ސަލާމަތަށް ލިބުނު ކާމިޔާބީއެއް ކަމުގައި ފާހަގަކުރައްވާފައެވެ.

ޗާގޯސް ޖަޒީރާގެ މައްސަލައަކީ ވަރަށް ދިގު އަދި ހިތާމަވެރި ތާރީޚެއް އޮތް މައްސަލައެކެވެ. އަދި 1965 ވަނަ އަހަރު އިނގިރޭސިވިލާތުން ވަނީ މޮރިޝަސްއަށް މިނިވަންކަން ދިނުމުގެ ކުރިން، އެ ގައުމުގެ ކިބައިން ޗާގޯސް ޖަޒީރާތައް ވަކިކޮށްފައެވެ. އޭގެ ފަހުން 1960 އާއި 1970 ގެ އަހަރުތަކުގެ ތެރޭގައި އެ ޖަޒީރާތަކުގައި ދިރިއުޅެމުންދިޔަ ރައްޔިތުން ވަނީ ގަދަކަމުން އެތަނުން ބާލާފައެވެ. މިއީ އިންސާނީ ހައްގުތަކާ ޚިލާފު ވަރަށް ބޮޑު ޖަރީމާއެއްގެ ގޮތުގައި ގިނަ ބަޔަކު ސިފަކުރެއެވެ.

މިކަމުގެ ސަބަބުން ޗާގޯސްގެ ރައްޔިތުންނަށް ވަނީ ވަރަށް ބޮޑެތި ނިކަމެތިކަމާއި ހިތްދަތިކަން ކުރިމަތިވެފައެވެ. ގިނަ ބަޔަކު ދިރިއުޅެމުންދަނީ މޮރިޝަސް، ސީޝެލްސް އަދި އިނގިރޭސިވިލާތުގެ އެކި ހިސާބުތަކުގައި ރެފިއުޖީންގެ ގޮތުގައެވެ. އެމީހުންގެ އަމިއްލަ ވަޒަނަށް އެނބުރި ދިއުމަށް ކުރަމުންދާ މަސައްކަތަށް އަދިވެސް ވަނީ ކާމިޔާބީއެއް ނުލިބިއެވެ. މި އެއްބަސްވުން ފަސްކުރުމާއެކު، އެމީހުންގެ އުންމީދުތައް އަނެއްކާވެސް ވަނީ ފަނޑުވެފައެވެ.

ބައިނަލްއަގުވާމީ މައިދާނުގައި މި މައްސަލައަށް ވަނީ ވަރަށް ބޮޑު ސަމާލުކަމެއް ލިބިފައެވެ. އިންޓަނޭޝަނަލް ކޯޓް އޮފް ޖަސްޓިސް (އައި.ސީ.ޖޭ) އިން ވަނީ އިނގިރޭސިވިލާތުން ޗާގޯސް ޖަޒީރާތައް ހިފަހައްޓައިގެން ތިބުމަކީ ބައިނަލްއަގުވާމީ ގާނޫނުތަކާ ޚިލާފު ކަމެއްކަމަށް ނިންމާފައެވެ. އަދި އދ. ގެ އާންމު މަޖިލީހުންވެސް ވަނީ ފުރިހަމަ އަޣުލަބިއްޔަތަކާއެކު، ވީއެންމެ އަވަހަކަށް އެ ޖަޒީރާތައް މޮރިޝަސްއާ ހަވާލުކުރުމަށް އިނގިރޭސިވިލާތަށް ގޮވާލާފައެވެ. ނަމަވެސް، މި ގޮވާލުންތަކަށް އިނގިރޭސިވިލާތުން ދަނީ ބީރުކަންފަތެއް ދެމުންނެވެ.

އިނގިރޭސިވިލާތުން މި ނިންމުންތަކަށް އަމަލުކުރުން ފަސްކުރަމުންދާ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ ޑިއޭގޯ ގާސިއާގައިވާ އަސްކަރީ މަރުކަޒުގެ މުހިންމުކަމެވެ. މިއީ މެދުއިރުމައްޗާއި، އޭޝިއާ އަދި އެފްރިކާގެ ސަރަހައްދުތަކަށް ފާރަވެރިވުމަށާއި، އެމެރިކާގެ ބޮޑެތި އަސްކަރީ އޮޕަރޭޝަންތައް ހިންގުމަށް ބޭނުންކުރާ މައި މަރުކަޒެވެ. މިތަނުގައި ބޮޑެތި ބޮން އަޅާ ބޯޓުތަކާއި ސަބްމެރިންތައް ބަނދަރުކުރެވޭނެ ފަސޭހަތައް ހުރެއެވެ. އެހެންކަމުން، މިތަނުގެ ކޮންޓްރޯލް މޮރިޝަސްއަށް ދޫކޮށްލުމަކީ އެމެރިކާއިން އެއްގޮތަކަށްވެސް ބޭނުންވާނެ ކަމެއް ނޫނެވެ.

އިންޑިއާ ކަނޑުގެ ސަރަހައްދުގައި ޗައިނާގެ ނުފޫޒު އިންތިހާއަށް ބޮޑުވަމުންދާ މި ދަނޑިވަޅުގައި، ޑިއޭގޯ ގާސިއާގެ މުހިންމުކަން ވަނީ އިހުނަށްވުރެ ބޮޑުވެފައެވެ. ޗައިނާއިން ދަނީ އިންޑިއާ ކަނޑުގެ އެކި ގައުމުތަކުގައި ބަނދަރުތައް ހަދައި، އެމީހުންގެ އަސްކަރީ އަދި އިގުތިސާދީ ބާރުވެރިކަން ފުޅާކުރަމުންނެވެ. މިފަދަ ހާލަތެއްގައި، އެމެރިކާއިން ބޭނުންވަނީ އިންޑިއާ ކަނޑުގައި އެމީހުންގެ ބާރު ފުރިހަމައަށް ދެމެހެއްޓުމަށެވެ. ޓްރަމްޕްގެ ނިންމެވުމުގެ ފަހަތުގައިވާ އެންމެ ބޮޑު އެއް ސަބަބަކީވެސް މިއީކަމަށް ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ބުނެއެވެ.

މޮރިޝަސްގެ ސަރުކާރުން ވަނީ އިނގިރޭސިވިލާތުގެ މި ނިންމުމާމެދު ވަރަށް ބޮޑަށް ކަންބޮޑުވުން ފާޅުކޮށްފައެވެ. މޮރިޝަސްއިން ދެކޭގޮތުގައި ޗާގޯސް ޖަޒީރާއަކީ އެ ގައުމުގެ ބައެކެވެ. އަދި ބައިނަލްއަގުވާމީ ގާނޫނުތަކުގެ ދަށުން އެތަން އަނބުރާ ހޯދުމަށް ކުރަމުންދާ މަސައްކަތް ހުއްޓާނުލާނެކަމަށް އެ ގައުމުން ވަނީ ބުނެފައެވެ. މިއީ ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައިވެސް ބައިނަލްއަގުވާމީ ކޯޓުތަކުގައި ބޮޑު ބަހުސަކަށް ވާނެ ކަމެއްކަން ޔަގީނެވެ.

މި މައްސަލައިގައި އިނގިރޭސިވިލާތް ވަނީ ދެކަފި މަގަކަށް އެޅިފައެވެ. އެއްކޮޅުން ބައިނަލްއަގުވާމީ ގާނޫނުތަކާއި އިންސާނީ ހައްގުތަކަށް އިހުތިރާމްކުރުމުގެ ޕްރެޝަރު އޮތްއިރު، އަނެއްކޮޅުން އެމެރިކާއާއެކު އޮންނަ ޒަމާންވީ އަސްކަރީ ގުޅުން ދެމެހެއްޓުމުގެ މަޖުބޫރުކަން އެބައޮތެވެ. ބޮޑުވަޒީރު ކިއަރ ސްޓާމަރއަށް މިކަމުގައި ވަރަށް ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކަކާ ކުރިމަތިލައްވަން ޖެހިވަޑައިގަންނަވާނެއެވެ. ޚާއްސަކޮށް ޓްރަމްޕްގެ ވެރިކަމެއްގައި އެމެރިކާގެ ސިޔާސަތުތައް ހުންނާނެ ގޮތް ލަފާކުރަން ދަތިވުމަކީވެސް އޮތް ބިރެކެވެ.

މީގެ އިތުރުން، އދ. ގެ ކަނޑުތަކާބެހޭ މުއާހަދާ (އަންކްލޯސް) ގެ ދަށުންވެސް މި މައްސަލައަށް ވަނީ އައު މިންގަނޑުތަކެއް އައިސްފައެވެ. އަންކްލޯސް އިން ވަނީ އައި.ސީ.ޖޭ ގެ ލަފާދޭ ނިންމުންތަކަކީ ގާނޫނީ ބާރުވެރިކަން ހުރި ނިންމުންތަކެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަނެފައެވެ. މީގެ މާނައަކީ، އިނގިރޭސިވިލާތުން ޗާގޯސް ޖަޒީރާގެ ވަށައިގެންވާ ކަނޑުގެ ސަރަހައްދު ކޮންޓްރޯލް ކުރުމަށް ގާނޫނީ ގޮތުން އިތުރު ހުރަސްތަކަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހުމެވެ. އެމެރިކާއިން ބޭނުންވަނީ މި ސަރަހައްދުގައި އެއްވެސް ގާނޫނީ މައްސަލައެއް ނެތި މިނިވަންކަމާއެކު ހަރަކާތްތެރިވުމަށެވެ. އެހެންކަމުން، ބައެއް ފަރާތްތަކުން ލަފާކުރާ ގޮތުގައި އެމެރިކާއިން ފަހަރެއްގައި ސީދާ މޮރިޝަސްއާއެކު އެއްބަސްވުމަކަށް އައުމަކީވެސް އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.

ކޮންމެއަކަސް، ޗާގޯސްގެ އަސްލު ވަޒަންވެރިންނަށް މިއީ އަނެއްކާވެސް މާޔޫސްކަމެއް ގެނުވި ނިންމުމެކެވެ. އެމީހުންގެ ސަގާފަތާއި، އާދަކާދަތަކާއި، އަދި ދިރިއުޅުން ވަނީ މުޅިންހެން ނެތިގޮސްފައެވެ. އެމީހުންނަށް އިންސާފު ހޯދައިދިނުމަށް ބައިނަލްއަގުވާމީ ޖަމިއްޔާތަކުން ކުރަމުންދާ މަސައްކަތްތަކަށް ސިޔާސީ ބޮޑެތި ބާރުތަކުގެ ސަބަބުން މިވަނީ ހިޔަނިއެޅިފައެވެ. މިހުރިހާ ކަމަކުންވެސް ދައްކައިދެނީ، ބައިނަލްއަގުވާމީ ގާނޫނުތަކަށްވުރެ ބޮޑެތި ގައުމުތަކުގެ އަސްކަރީ އަދި އިގުތިސާދީ މަސްލަހަތު މާބޮޑަށް އިސްކުރެވޭކަމެވެ. މިއީ ދުނިޔޭގެ ސުލްހައާއި އަމަންއަމާންކަމަށް އޮތް ވަރަށް ބޮޑު ނުރައްކަލެއްކަމަށް ގިނަ ބަޔަކު ގަބޫލުކުރެއެވެ.

އިނގިރޭސިވިލާތުގެ އެތެރޭގެ މީޑިއާތަކާއި ނޫސްވެރިންވެސް ދަނީ މި މައްސަލައަށް ވަރަށް ބޮޑަށް ފާޑުކިޔަމުންނެވެ. ބައެއް ނޫސްވެރިން ދެކޭގޮތުގައި ލޭބަރ ޕާޓީގެ ސަރުކާރުން މި މައްސަލަ ހޭންޑަލް ކޮށްފައިވާ ގޮތުން ސަރުކާރުގެ ބަލިކަށިކަން ވަރަށް ބޮޑަށް ހާމަވެގެން ހިނގައްޖެއެވެ. ޚާއްސަކޮށް ބައިނަލްއަގުވާމީ މުޖުތަމައުގައި އިނގިރޭސިވިލާތުގެ އިތުބާރު ގެއްލުމުގެ ބިރު އެބައޮތްކަމަށް ކަމާބެހޭ ތަޖުރިބާކާރުން އިންޒާރު ދެއްވައެވެ. މިފަދަ ބޮޑެތި ނިންމުންތައް ނިންމާއިރު ދުރާލާ ވިސްނައި، ހުރިހާ ފަރާތްތަކަކާ މަޝްވަރާކުރުމުގެ މުހިންމުކަން މި ހާދިސާއިން ވަރަށް ރަނގަޅަށް ސާބިތުވެއްޖެއެވެ. ސިޔާސީ ގޮތުން މިކަމުގެ އަގު އިނގިރޭސި ސަރުކާރަށް ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި ދައްކަން ޖެހިދާނެކަމަށްވެސް ގިނަ ބަޔަކު ދެކެއެވެ.

މީގެ އިތުރުން، ޗާގޯސް މައްސަލައަކީ ތިމާވެށީގެ ގޮތުންވެސް ވަރަށް މުހިންމު މައްސަލައެކެވެ. ޗާގޯސް ޖަޒީރާގެ ވަށައިގެންވާ ކަނޑުގެ ސަރަހައްދަކީ ދުނިޔޭގެ ނިސްބަތުންވެސް އެންމެ މުއްސަނދި އަދި އެންމެ ރައްކާތެރިކުރެވިފައިވާ އެއް ކަނޑުގެ ސަރަހައްދެވެ. އެތަނުގައިވާ މުރަކައިގެ ފަރުތަކާއި، ކަނޑުގެ ދިރުންތަކަކީ ސައިންސްވެރިންނަށް ވަރަށް މުހިންމު ދިރާސާތަކެއް ކުރެވޭނެ ތަނެކެވެ. މޮރިޝަސްއިން ވަނީ އެ ސަރަހައްދު ހިމާޔަތްކުރުމަށް ބައިނަލްއަގުވާމީ ފެންވަރުގައި މަސައްކަތްކުރާނެކަމަށް ވައުދުވެފައެވެ. ނަމަވެސް އިނގިރޭސިވިލާތުގެ ކޮންޓްރޯލްގެ ދަށުގައި އެތަން އޮންނަހާ ހިނދަކު، ތިމާވެށި ހިމާޔަތްކުރުމުގެ މަސައްކަތްތަކަށްވެސް ހުރަސްތަކެއް އެޅޭނެކަމަށް ތިމާވެށީގެ ހިމާޔަތުގައި މަސައްކަތްކުރާ ޖަމިއްޔާތަކުން ބުނެއެވެ.

ޗާގޯސް ޖަޒީރާގެ މައްސަލައަކީ އިންސާނިއްޔަތާއި، ގާނޫނާއި، އަދި ބާރުވެރިކަމުގެ ކުރިމަތިލުމެކެވެ. މިއީ މުޅި ދުނިޔެއަށްވެސް ފިލާވަޅުތަކެއް ލިބިގެންދާނެ މައްސަލައެކެވެ. ކުދި ގައުމުތަކުގެ ހައްގުތައް ބޮޑެތި ބާރުތަކުގެ ކުރިމަތީގައި ކަށަވަރުކުރެވޭނެ މިންވަރާމެދު އުފެދިފައިވާ ސުވާލުތަކަށް ޖަވާބު ލިބިގެންދާނީ މި މައްސަލައަށް އަންނަ ނިމުމަކުންނެވެ. މިއީ ބައިނަލްއަގުވާމީ ބޮޑެތި ބާރުތަކުގެ މަސްލަހަތު ހިމެނޭ، އިންޑިއާ ކަނޑުގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަމާ ގުޅިފައިވާ ވަރަށް ނާޒުކު މައްސަލައެކެވެ. އެމެރިކާގެ ރިޔާސީ އިންތިޚާބާއި، އިނގިރޭސިވިލާތުގެ އެތެރޭގެ ސިޔާސީ ބަދަލުތަކަކީ މި މައްސަލައިގެ ކުރިމަގު ކަނޑައަޅާނެ މައިގަނޑު ކަންތައްތަކެވެ. ކުރިއަށް އޮތް ދުވަސްތަކުގައި މިކަމަށް އަންނަ ބަދަލުތައް ދުނިޔޭގެ ހުރިހާ ކަންކޮޅުތަކަކުންވެސް ވަރަށް ގާތުން މޮނިޓަރ ކުރަމުން ގެންދާނެއެވެ.