ނަފްސާނީ ބަލިތަކަށް ފަރުވާ ކުރުމަށްޓަކައި ޒަމާނުއްސުރެ ޅެން ބޭނުންކުރެވެމުން އާދެއެވެ. އަދި މިއަދު މިއީ "ޕޯއެޓްރީ ތެރަޕީ" (ޅެން ފަރުވާ) ނުވަތަ "ބިބްލިއޯތެރަޕީ"ގެ ނަމުގައި ރަސްމީކޮށް ބަލައިގަނެވިފައިވާ ދާއިރާއެކެވެ.

މިއީ އާންމުކޮށް ސަގާފީ އެހެެނިހެން ތެރަޕީތަކާ (މިސާލަކަށް ކޮގްނިޓިވް ބިހޭވިއަރަލް ތެރަޕީ – CBT އާ) އެކު، އިތުރު އެހީއެއްގެ ގޮތުގައި ބޭނުންކުރެވޭ ފަރުވާއެކެވެ. މީގެ ބޭނުމަކީ ޓްރޯމާ (ނަފްސާނީ ޒަޚަމްތައް)، ޑިޕްރެޝަން (މާޔޫސްބަލި)، އަދި އެންޒައިޓީ (ހާސްކަން) ފަދަ ކަންކަމުން އަރައިގަތުމަށް ބަލިމީހާއަށް އެހީތެރިވުމެވެ.

ޅެން ފަރުވާ އެހީތެރިވެދޭ ގޮތް

ތެރަޕިސްޓުން އާންމުކޮށް ތިން ގޮތަކަށް ޅެން ބޭނުންކުރެއެވެ:

ބަލައިގަތުން (ކިޔުން/އަޑުއެހުން): ބަލިމީހާގެ އަމިއްލަ އިހުސާސްތަކާ ގުޅޭ، ކުރިން ލިޔެވިފައިވާ ޅެންތައް ކިޔުމެވެ. މީގެ ސަބަބުން އެމީހުންނަށް ކުރެވޭ، ބަޔާންކުރަން ދަތި "ބުނަން ނޭނގޭފަދަ" އިހުސާސްތަކަކީ އެހެން މީހުންނަށްވެސް ކުރެވޭ އިހުސާސްތަކެއްކަން އެނގި، އެކަނިވެރިކަން ފިލައިގެން ދެއެވެ.

ހާމަކުރުން (ލިޔުން): ބަލިމީހުން އަމިއްލައަށް ޅެން ލިޔުމެވެ. ޅެން ލިޔުމުގައި "ރަނގަޅު" ގަވާއިދަކަށް ނުވަތަ ވަކި ތަރުތީބަކުން ވާހަކަ ކިޔައިދޭން ނުޖެހޭތީ، އާންމު ޖުމްލަތަކުން ބުނެދޭން އުނދަގޫ، ހިތުގައި ފުނިޖެހިފައިވާ ނުވަތަ ހިތް ނުތަނަވަސްކުރުވާ ވިސްނުންތައް ބޭރުކޮށްލަން ފަސޭހަވެއެވެ.

ރަމްޒީ ގޮތް (މިސާލު ބޭނުންކުރުން): މިސާލު ނުވަތަ މެޓަފޯ ބޭނުންކުރުމުން، ހިތާމަވެރި ތަޖުރިބާތަކުގެ ވާހަކަ ސީދާގޮތެއްގައި ނުދައްކައި، ނުސީދާކޮށް ދެއްކުމަށް ފުރުސަތު ލިބެއެވެ. މިސާލަކަށް "ޕެނިކް" (ބިރުގަތުން) ގެ ބަދަލުގައި "ތޫފާނެއް" ފަދަ ބަހެއް ބޭނުންކުރުމުން އެ އިހުސާސް ކޮންޓްރޯލް ކުރަން ފަސޭހަވާކަމުގެ އިހުސާސް ކުރެވެއެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގެ މާހައުލުގައި "ޅެން ފަރުވާ"

މިކަން ރަސްމީކުރުމަށް ދިވެހިރާއްޖެއިން ދާދި ފަހުން މުހިންމު ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅައިފައިވާކަން އެނގުމުން އުފާކުރަންވާނެއެވެ.

ރަސްމީކޮށް ބަލައިގަތުން: ދިވެހި ބަހުގެ އެކެޑަމީން 2024 ވަނަ އަހަރު ވަނީ "ޅެން ފަރުވާ" (Poetry Therapy) މި ލަފުޒު ރަސްމީކޮށް ބަލައިގެންފައެވެ. މީގެ މާނައަކީ ބަލިމީހާގެ ނަފްސާނީ އުނދަގޫތަކާ ގުޅޭ ޅެން ހެދުމާއި ކިޔުމުގެ ތެރެއިން ނަފްސާނީ ލުއިކަން ހޯދުމެވެ.

ފަހުގެ ދިރާސާތައް (2025): މި އަހަރުގެ ފަހުކޮޅާ ހަމައަށް އައިއިރު، މިނިސްޓްރީ އޮފް ދިވެހި ލެންގުއޭޖް، ކަލްޗަރ އެންޑް ހެރިޓޭޖް އާއި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤައުމީ ޔުނިވަރސިޓީ (އެމް.އެން.ޔޫ) ގުޅިގެން، ދިވެހި ސަގާފީ ޅެންވެރިކަން (މިސާލަކަށް ރައިވަރު ނުވަތަ ޅެން) ބޭނުންކޮށްގެން ނަފްސާނީ ބަލިތަކަށް ރާއްޖޭގައި ފަރުވާ ދެވިދާނެ ގޮތްތަކާ ބެހޭ ސައިންޓިފިކް ދިރާސާތައް ދަނީ ކުރަމުންނެވެ.

ޓްރޯމާއިން އަރައިގަތުން: އަނިޔާ އާއި ޓްރޯމާ ތަހައްމަލުކޮށްފައިވާ ފަރާތްތަކަށް ހިންގާ ޕްރޮގްރާމްތަކުގައިވެސް ދިވެހި ޅެންވެރިކަން ބޭނުންކުރުމަށް ސަރުކާރުން ވަނީ ވިސްނައިފައެވެ. މީގެ ބޭނުމަކީ ބަހުގެ ރާގާއި ސަގާފީ ބާރު ބޭނުންކޮށްގެން، ޝިފާ ލިބިދޭ ވަސީލަތެއްގެ ގޮތުގައި އެކަން ބޭނުންކުރުމެވެ.

މައިގަނޑު ފައިދާތައް

ދާދިފަހުގެ ދިރާސާތަކުން (2025 ގެ ފަހުކޮޅުގެ މެޓަ-އެނަލިސިސްތައް ހިމެނޭގޮތަށް) ދައްކާގޮތުގައި ޅެން ބޭނުންކޮށްގެން ދެވޭ ފަރުވާއިން އަންނަނިވި ފައިދާތައް ކުރެއެވެ:

• ޕީ.ޓީ.އެސް.ޑީ (PTSD) ގެ އަލާމާތްތައް ވަރަށް ބޮޑަށް ކުޑަވުން.
• ޑިޕްރެޝަން ހުންނަ މީހުންގެ ޖަޒުބާތުތައް ކޮންޓްރޯލްކުރުން (emotional regulation) ރަނގަޅުވުން.
• ސްކިޒޯފްރީނިއާ ހުންނަ ބަލިމީހުންގެ ވިސްނުން ތަރުތީބުކުރުމަށް އެހީވެދީ، އިޖުތިމާޢީ ގުޅުންތައް ރަނގަޅުވުން.