މ. މުލަކަކީ ގުދުރަތީ ރީތިކަމާއި، މުރާލި ރައްޔިތަކު ދިރިއުޅެމުން އަންނަ ހިތްގައިމު ރަށެކެވެ. މި ރަށުގެ މީހުންނަކީ މަސްވެރިކަމާއި، ޚާއްޞަކޮށް މީރު ރިހާކުރު ކެއްކުމަށް މުޅި ރާއްޖޭގައި ނަން މަޝްހޫރު ބައެކެވެ. ނަމަވެސް މިއަދު އަޅުގަނޑުމެން މި ދައްކަނީ ރިހާކުރު ފުޅިއެއްގެ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. މިއީ މުލަކުގެ އެންމެން ދަންނަ، އަދި އެމީހެއްގެ ވާހަކަތަކުން މުޅި ރަށަށް ހިނިތުންވުން ގެނެސްދޭ، ސަމާސާ މިޒާޖުގެ މޫސަބޭގެ ވާހަކައެވެ. މޫސަބޭއަކީ އުމުރުން ފަސްދޮޅަހަކަށް އަހަރުވެފައިވާ، ހެޔޮލަފާ، އަދި ކޮންމެ ކަމަކުންވެސް މަޖާ ގޮތެއް ހޯދައިގަންނަ މީހެކެވެ.

ފަތިހުގެ ފިނި ވައިރޯޅިތައް ރަށުތެރެއަށް ފެތުރިގެންދިޔަ ވަގުތެވެ. ފަތިސްނަމާދު ކޮށްލައިގެން، މުންޑުގަނޑު ރަނގަޅުކޮށްލަމުން މޫސަބޭ މިސްރާބުޖެހީ ރަށުގެ އަތިރިމަތީގައި ހުންނަ "ފިނި ރޯޅި" ހޮޓަލަށެވެ. މިއީ އޭނާގެ ކޮންމެ ދުވަހެއްގެވެސް އާދައެވެ. ހޮޓަލަށް ވަންއިރު، ރަށުގެ މުސްކުޅިންނާއި ޒުވާނުން ގްރޫޕު ހަދާފައި ތިއްބެވެ. އެންމެންގެ މޫނުމަތިންވެސް ފެންނަނީ ތާޒާކަމެވެ.

"އައްސަލާމް އަލައިކުމް! މިއަދުވެސް ރަށުގެ ބޮޑުން ތިބީ ސައިތަށި ވަށާލައިގެން ދޯއެވެ؟" މޫސަބޭ ހިނިތުންވުމަކާއެކު ބުންޏެވެ.

ކަޅުސައި ތަށްޓަކާއި ބަޖިޔާއެއް އޯޑަރު ކުރުމަށްފަހު، މޫސަބޭ ގޮސް އިށީނީ އޭނާގެ އާދައިގެ މޭޒުގައެވެ. އެތާނގައި ތިބީ އޭނާގެ އެކުވެރިން ކަމަށްވާ ހަސަންބެ އާއި ގާސިމްބެ އެވެ. ދެމީހުން ތިބީ ވަރަށް ފޯރީގައި ކޮންމެވެސް ވާހަކައެއް ދައްކާށެވެ.

"އޭ މޫސަބޭ! މިއަދު އަޑުއަހައިފިންތަ؟" ހަސަންބޭ ކެތްތެރިކަން ކުޑަވެފައިވާ ރާގަކަށް އަހާލިއެވެ. "އިއްޔެ އަހަރެން ދިޔައިން ފަރުމައްޗަށް މަސްހިފަން. އެތަނުން އަހަންނަށް ފެނުނީ ވަރަށް ބޮޑު މާވަހަރެއް!"

ހަސަންބެގެ މި ބަސްތައް އިވިފައި ހޮޓަލުގައި ތިބި އެންމެންގެ ސަމާލުކަން އެދިމާއަށް ހުއްޓުނެވެ. މޫސަބޭ ހީނލަމުން ކަޅުސައި ތަށިން ކޯވަރެއް ބޯލިއެވެ. ދެން ވަރަށް ހަމަޖެހިލާފައި ބުންޏެވެ.

"މާވަހަރެކޭ؟" ހަސަންބޭއަށް މާވަހަރު ފެންނާނީ އަހަރެންގެ ބޮލުގައި އަލުން ކަޅު އިސްތަށި ފެޅީމައެވެ.

"މިއަދު ހެނދުނު ކޮން ހުވަފެނެއް ފެނިގެންތަ ތި އުޅެނީ؟" މޫސަބޭގެ މި ސަމާސާ ބަސްތަކުން ހޮޓަލުގައި ތިބި އެންމެން ހޭންފެށިއެވެ.

ހަސަންބޭ ތަންކޮޅެއް ރުޅިއައިސްފައި ބުންޏެވެ. "މޫސަބޭއަށް އަބަދުވެސް ހީވާނީ މީހުން ހަދާނީ ދޮގު ކަމަށެވެ. އަހަރެން ދޮގެއް ނުހަދަމެވެ. އެއީ ހަމަ އަސްލު މާވަހަރެކެވެ. ބަރުދަނުގައި ގާތްގަނޑަކަށް ފަންސާސް ކިލޯ ހުންނާނެއެވެ."

މޫސަބޭ އަނެއްކާވެސް ބާރަށް ހޭންފެށިއެވެ. "އޭ ހަސަންބެއެވެ! ފަންސާސް ކިލޯގެ މާވަހަރެއް ފެނުނު މީހަކު މިއަދު މި ކުޑަ ހޮޓަލުގައި ދެ ރުފިޔާގެ ކަޅުސައި ބޯން އިންނާނެ ހެއްޔެވެ؟ އޭނާ ހުންނާނީ މާލެ ގޮސް، ބޮޑު ކާރެއް ގަނެގެން ތާރު މަގުތަކުގައި ދުއްވާށެވެ." ގާސިމްބޭވެސް މޫސަބޭގެ ވާހަކައަށް ތާއީދުކޮށް ބޯޖަހާލިއެވެ.

ހަސަންބޭ ގޮތްދޫކުރާކަށް ބޭނުމެއް ނުވިއެވެ. "އަހަރެން އެ މާވަހަރު އޮތީ ގޭގައި ފޮރުވާފައެވެ. މިއަދު މާލެއިން ބޮޑު ވިޔަފާރިވެރިޔަކު އަންނާނެ އެ ގަންނަން."

މޫސަބޭ މޭޒުމަތީގައި އަތް ޖަހާލަމުން ތެދުވިއެވެ. "އެހެންވިއްޔާ ހިނގާބަލަ އެ ބަލާލަން ދާން. އަހަރެމެން ފަދަ ނިކަމެތިންނަށްވެސް މާވަހަރެއް ލޮލުން ދެކެލަން ލިބޭނީ އޭރުންތާއެވެ." އެންމެން އެއްބަސްވެގެން ހަސަންބެގެ ގެޔަށް ދިޔުމަށް މިސްރާބުޖެހިއެވެ. މުލަކުގެ ހަނި، ވެލިގަނޑު ހުދު މަގުތަކުން ހިނގާފައި ދިޔައިރު، މޫސަބޭ ދިޔައީ މަޖާ ވާހަކަތައް ދައްކަމުންނެވެ. އޭނާގެ ސަމާސާ މިޒާޖުގެ ސަބަބުން އެންމެން ތިބީ އުފާވެފައެވެ.

ހަސަންބެގެ ގެޔަށް ގޮސް، އޭނާ ގޭގެ ފަހަތު ފަރާތުން ބޮޑު ގޯންޏެއް ނެރުނެވެ. ގޯނި ކަނޑާލިއިރު އޭގެ ތެރޭގައި އޮތީ ވަރަށް ބޮޑު، ކަޅު ކުލައިގެ ހަރު އެއްޗެކެވެ. މޫސަބޭ ކުރިއަށް ޖެހިލާފައި އޭނާގެ އައިނު ރަނގަޅުކޮށްލަމުން އެއަށް ރަނގަޅަށް ބަލާލިއެވެ. ދެން އޭނާ ކުއްލިއަކަށް ބާރަށް ހޭންފެށިއެވެ. އޭނާ ހީނހީނ ގޮސް ލޮލުން ކަރުނަ އައެވެ.

"އޭ ހަސަންބޭ! މިއީ މާވަހަރެއް ނޫނެވެ! މިއީ ކޮންމެވެސް ބޯޓަކުން ކަނޑަށް އުކާލާފައި އޮތް ބޮޑު ތާރުގަނޑެކެވެ! ނޫނީ ބާ ޓަޔަރެއްގެ ބައެކެވެ!" މޫސަބޭ ހެމުން ހެމުން ބުންޏެވެ. އެތަނަށް އެއްވެ ތިބި އެންމެންނަށްވެސް މިއީ ތެދެއްކަން އެނގުމުން ބާރަށް ހޭންފެށިއެވެ. ހަސަންބެ ލަދުން އިސްދަށަށް ޖެހިއެވެ. އޭނާ ފެނުނީ މާވަހަރެއް ނޫންކަން ޔަގީންވުމުން އޭނާއަށްވެސް އަމިއްލަ މޮޔަކަމާމެދު ހިނިއައެވެ.

މޫސަބޭ ހަސަންބެގެ ކޮނޑުގައި ޖަހާލަމުން ބުންޏެވެ.

"ދެރަނުވޭ އެކުވެރިޔާ. މުލަކު މީހުންނަކީ މާވަހަރަށްވުރެ އަގުބޮޑު ބައެކެވެ. އަހަރެމެންގެ މި އެކުވެރިކަމާއި، މި ސަމާސާތަކަކީ އެއްވެސް ފައިސާއަކުން ގަނެވޭނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. ދެން ހިނގާ އަވަހަށް އަނެއްކާވެސް ހޮޓަލަށް ގޮސް ސައިބޯން. މިފަހަރު ބިލު ދައްކާނީ އަހަރެންނެވެ."

ހޮޓަލަށް އެނބުރި އައިސް، މޫސަބޭ އިތުރު ވާހަކައެއް ފެށިއެވެ. އޭނާއަކީ ހަނދާން ގަދަ މީހެކެވެ.

"މި ރަށުގެ މީހުންނަކީ ވަރަށް މަސައްކަތްތެރި ބައެކެވެ. އެކަމަކު ބައެއް ފަހަރު އަމިއްލަ މޮޅުކަން ދައްކަން ގޮސް ގޯސްތައް ހެދެއެވެ."

ދެން އޭނާ ކިޔައިދިނީ މީގެ އަހަރުތަކެއް ކުރިން މުލަކުގައި ހިނގި މަޖާ ހާދިސާއެކެވެ. އެއީ ރަށުގެ ދެ މީހުން ކަމަށްވާ، އަލީބޭ އާއި އުމަރުބޭ ދެމެދު ހިނގި ފަޅޯގަހުގެ މައްސަލައެވެ.

"އެއް ދުވަހަކު އަލީބޭ އާއި އުމަރުބޭ އާ ދެމެދު ބޮޑު ޒުވާބެއް ހިނގިއެވެ. ޒުވާބު ހިނގީ ކާކުގެ ގޯތީގައި ހުރި ފަޅޯ ގަހުގައިތޯ އެންމެ މީރު ފަޅޯ އަޅަނީ ބަލާށެވެ. މި މައްސަލަ ހައްލުކުރަން އެންމެ ފަހުން ގެނައީ އަހަރެންނެވެ. އަހަރެން ގޮސް ދެމީހުންގެ ފަޅޮލަށް ބަލާލީމެވެ. އަލީބޭގެ ފަޅޯ ހުރީ ވަރަށް ދިގުކޮށެވެ. އުމަރުބޭގެ ފަޅޯ ހުރީ ފަލަކޮށެވެ."

މޫސަބޭ ކަޅުސައި ކޯވަރެއް ބޯލުމަށްފަހު ކުރިއަށް ގެންދިޔައެވެ. "އަހަރެން ބުނީމެވެ. މިއީ ވަރަށް ބޮޑު މައްސަލައެކެވެ. އަލީބޭގެ ފަޅޯ ދިގުކަމުން، އެ ކާންޖެހޭނީ ދެކޮޅުންނެވެ. އުމަރުބޭގެ ފަޅޯ ފަލަކަމުން، އެ ކާންޖެހޭނީ މެދުން ފަޅާލައިގެންނެވެ. ދެ މީހުންނަށް އަހަރެންގެ މި ވާހަކައިން ރުޅިއަންނަންވީ ކަމެއް ނޫނީ ހޭންވީކަމެއް ނޭނގުނެވެ. އެންމެފަހުން އަހަރެން ނިންމީ ދެ ފަޅޯވެސް އަހަރެންގެ ގެޔަށް ގެންގޮސް، ދޮންވީމާ ކައިގެން ރަހަ ބެލުމަށެވެ. މޮޅުވާނީ ރަހަ މީރު ފަޅޮލެކެވެ. މި ނިންމުމަށް ދެމީހުންވެސް އެއްބަސްވިއެވެ."

ގާސިމްބޭ ހެމުން ހެމުން އެއްސެވެ. "ދެން ކާކުތޯ މޮޅުވީ؟"

މޫސަބޭ ލޯ މަރާލަމުން ބުންޏެވެ. "ހަގީގަތަކީ މިއީ އަހަރެންނަށް ހިލޭ މީރު ދެ ފަޅޯ ކާލަން ލިބުނު ފުރުސަތެކެވެ. ދެ ފަޅޯވެސް މީރެވެ. އެކަމަކު އަހަރެން ދެމީހުން ކައިރީގައި ބުނީ، ދެ ފަޅޮލުގެ ރަހަވެސް އެއްވަރު ކަމަށެވެ. އެހެންވީމާ އެއްވަރުވީއެވެ!" ހޮޓަލުގެ ތެރެއަށް އަނެއްކާވެސް ހިނިގަނޑެއް ފަޅައިގެން ދިޔައެވެ. މޫސަބޭގެ ވިސްނުންތޫނުކަމާއި މަކަރުވެރި، އެކަމަކު ގެއްލުމެއް ނެތް ސަމާސާތަކަކީ މީހުންނަށް ވަރަށް ކަމުދާ ކަންކަމެވެ.

މެންދުރުވަމުން އައި ވަރަކަށް، ހޮޓަލަށް މީހުން ވަންނަ ވަރު ގިނަވިއެވެ. މުލަކަކީ އާބާދީ ބޮޑު ރަށަކަށް ވުމުން، މެންދުރު ގަޑިއަކީ އަބަދުވެސް ހަލަބޮލި ގަޑިއެކެވެ. އެވަގުތު ހޮޓަލަށް ވަދެގެން އައީ ރަށުގެ މުދިމްބޭ އެވެ. އޭނާ ހުރީ ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ހާސްވެފައެވެ.

"ކިހިނެއްވީ މުދިމްބޭ؟ ކޮންކަމަކާ ހާސްވެގެން ތިއުޅެނީ؟" މޫސަބޭ އެހިއެވެ.

"ރޭގަ ފަތިހު މިސްކިތަށް ދިޔަ މަގުމަތީގައި އަހަންނަށް ފެނުނީ ހަންޑިއެއް!" މުދިމްބެ ތުރުތުރު އަޅަމުން ބުންޏެވެ. އޭނާގެ މޫނުމަތިން ބިރުގަނެފައިވާކަން ފާޅުވާން ހުއްޓެވެ.

މޫސަބޭގެ ސަމާސާ މޫޑު އަނެއްކާވެސް ހޭލިއެވެ. "ހަންޑިއެކޭ؟ އެ ހަންޑި ހުރީ ކޮން ކުލައެއްގެ ހެދުމެއް ލައިގެން؟ އޭނާގެ އަތުގައި އޮތީ އައިފޯނެއްތަ ނޫނީ ސެމްސަންގް ފޯނެއްތަ؟"

މުދިމްބެއަށް މި ސަމާސާ ކަމަކުނުދިޔައެވެ. "މޫސަބޭ! މިއީ ސަމާސާ ވަގުތެއް ނޫނެވެ. އެއީ ހުދު ކުލައިގެ ދިގު ހެދުމެއް ލައިގެން ހުރި، އިސްތަށިގަނޑު ދިގު އެއްޗެކެވެ."

މޫސަބޭ ބާރަށް ހޭންފެށިއެވެ. "އޭ މުދިމްބޭ! އެއީ ހަންޑިއެއް ނޫނެވެ. އެއީ މިއަދު ފަތިހު ހޭލައިގެން މޫދަށް ފެންވަރަން ދިޔަ އާމިނަދައިތަ އެވެ. އޭނާ ހުރީ ހުދު ފަށުވި ފޮތީގެ ހެދުމެއް ލައިގެންނެވެ. އަދި ވައިގަދަކަމުން އޭނާގެ އިސްތަށިގަނޑު ހުރީ ވިހުރިފައެވެ."

މުދިމްބެއަށް ހަމަޖެހުމުގެ ނޭވާއެއް ލެވުނެވެ. ނަމަވެސް އޭނާ ގަބޫލުކުރަން ބޭނުންނުވާ ފަދަ ގޮތަކަށް ބުންޏެވެ. "އެކަމަކު އޭނާގެ މޫނުމަތިން ވަރަށް ގަދަ އަލިކަމެއް ފެންނަން ހުއްޓެވެ."

"އެއީ އޭނާ އަތުގައި އޮތް ޓޯޗުބައްތީގެ އަލިކަމެވެ. މުދިމްބޭއަށް ފަތިހު ނިދިމޫޑުގައި ހުރެވުނީމާ އެހެން ހީވީއެވެ." މޫސަބޭގެ މި ޖަވާބުން މުދިމްބޭއަށްވެސް ހިނިއައެވެ. ރަށުގައި ދެކެވޭ މިފަދަ ބިރުވެރި ވާހަކަތަކުގެ ހަގީގަތް ހާމަކޮށްދިނުމަކީވެސް މޫސަބޭގެ ހުނަރެކެވެ.

މި ވާހަކަ ނިމުނުތަނާހެން، ރަށު ކައުންސިލުގެ ރައީސް ސައިކަލުގައި އެތަނަށް އަތުވެއްޖެއެވެ. އޭނާ ހުރީ ވަރަށް ރަސްމީ ކޮށެވެ. އަތުގައި ފައިލްތަކެއް ހުއްޓެވެ.

"މޫސަބޭ، ކޮން ވާހަކައެއްތަ ތި ދައްކަނީ؟" ކައުންސިލަރު އެހިއެވެ.

"މިއުޅެނީ ރަށަށް އާ ތަރައްގީއެއް ގެންނަންވެގެން. މުދިމްބެއަށް ފެނުނު ހަންޑި ލައްވާ ރަށުގެ މަގުތައް ކުނިކަހަން ހަވާލުކުރަންވެގެން. އޭރުން ކައުންސިލުގެ ބަޖެޓުން ފައިސާ ސަލާމަތްވާނެ ނޫންތޯ؟" މޫސަބޭ ވަގުތުން ޖަވާބުދިނެވެ.

ކައުންސިލަރު ބޮލުގައި އަތްލިއެވެ. އޭނާއަށް މޫސަބޭގެ މިޒާޖު ވަރަށް ރަނގަޅަށް އެނގެއެވެ. "މޫސަބޭގެ ސަމާސާއަކަށް ދުވަހަކުވެސް ނިމުމެއް ނާންނާނެތާއެވެ. އަހަރެމެން މިއުޅެނީ ރަށުގެ ބަނދަރު ބޮޑުކުރުމުގެ މަސައްކަތް ފަށަންވެގެންނެވެ."

"އާނއެކެވެ. ބަނދަރު ބޮޑުކުރީމާ ވަރަށް ރަނގަޅުވާނެއެވެ. އޭރުން ހަސަންބެއަށް އޭނާގެ ތާރުގަނޑު މާވަހަރު ވިއްކަން މާލެދާން ބޮޑެތި ބޯޓުފަހަރަށް ގާތްކުރަން ފަސޭހަވާނެއެވެ." މޫސަބޭ ބުންޏެވެ. ކައުންސިލަރަށް ހަސަންބޭގެ ހާދިސާ ނޭނގޭތީ، އޭނާ ހުރީ ހައިރާންވެފައެވެ. ދެން މޫސަބޭ އެ ވާހަކަ ކިޔައިދިނުމުން ކައުންސިލަރުވެސް ބާރަށް ހޭންފެށިއެވެ.

މެންދުރުވުމާ ކައިރިވުމުން ހޮޓަލުން މީހުން މަދުވާން ފެށިއެވެ. ކޮންމެ މީހަކުވެސް އެމީހެއްގެ ގެޔަށް މެންދުރު ކެއުމަށް ދިޔުމަށް ތައްޔާރުވިއެވެ. މޫސަބޭވެސް ތެދުވެ، އޭނާގެ މުންޑު ރަނގަޅުކޮށްލިއެވެ.

"މިއަދުގެ ސަމާސާ ނިމުނީއެވެ. ދެން ދާންވީ ގެޔަށް ގޮސް މަރިޔަމްބީގެ ރުޅިގަނޑާ ކުރިމަތިލާށެވެ. މިއަދު ހެނދުނު ބާޒާރުކުރަން ނުގޮސް، މިތާނގައި މާވަހަރާއި ހަންޑީގެ ވާހަކަ ދައްކަން ގިނަ ވަގުތު ހޭދަކުރެވުނީމައެވެ. މަރިޔަމްބީގެ އަތުގައި އޮންނަ އިލޮށިފަތީގެ ބާރު އަހަންނަށް ވަރަށް ރަނގަޅަށް އެނގެއެވެ." މޫސަބޭ ހެމުން ހެމުން ހޮޓަލުން ނުކުތެވެ. އޭނާ ދަމުން ގޮސް އަލީބޭގެ ފިހާރައިން ހަކުރާއި ސައިފަތް ގަނެގެން ގެޔަށް ދިޔުމަށް ހިނގައިގަތެވެ.

މޫސަބޭ ގެޔަށް ދިޔައިރު މަރިޔަމްބީ ހުރީ ބަދިގޭގައި ގަރުދިޔަ ކައްކާށެވެ. މުލަކުގެ މީރު ގަރުދިޔައިގެ ވަސް މުޅި ގޯތިތެރެއަށް ފެތުރިފައި ހުއްޓެވެ.

"ކޮންތާކުން ތިއައީ؟ ހެނދުނު ދިޔަ މީހާ މެންދުރުވީމަ ތި އައީ؟" މަރިޔަމްބީ ޝަކުވާގެ ރާގަކަށް ބުންޏެވެ.

މޫސަބޭ ވަރަށް ލޯބިން ބުންޏެވެ. "އަހަރެން މިއައީ ހަސަންބޭއަށް ލިބުނު ފަންސާސް ކިލޯގެ މާވަހަރުން ބައެއް ލިބޭތޯ ގޮސްފައެވެ. އެކަމަކު އެ މާވަހަރު ވެގެން ދިޔައީ ތާރު ގަނޑަކަށެވެ. އެހެންވެ އަހަރެން މިއައީ މަރިޔަމްބީގެ މީރު ގަރުދިޔައާއި ބަތް ކާލާށެވެ. އެއީ ދުނިޔޭގެ ހުރިހާ މާވަހަރަކަށްވުރެ އަގުބޮޑު އެއްޗެކެވެ." މޫސަބޭގެ މި ފޮނި ބަސްތަކުން މަރިޔަމްބީގެ ރުޅިގަނޑު ފިނިވެ، އޭނާގެ މޫނުމައްޗަށް ހިނިތުންވުން ގެނުވިއެވެ.

މޫސަބޭ އަކީ މުލަކުގެ ފުރާނައެވެ. އޭނާގެ ސަމާސާ ވާހަކަތަކާއި، ހެޔޮ މިޒާޖުގެ ސަބަބުން ރަށުގެ އެންމެންގެ މޫނުމައްޗަށް އުފާވެރިކަން ގެނެސްދެއެވެ. ދިރިއުޅުމުގެ ކޮންމެ ހާލަތެއްގައިވެސް އުފާވެރިކަން ހޯދިދާނެކަން މޫސަބޭ ސާބިތުކޮށްދެއެވެ. މިއީ މޫސަބޭގެ ސަމާސާ އަދަބުގެ އެއް ސަފުހާއެވެ. މާދަމާވެސް އާ ވާހަކައަކާއެކު އޭނާ ހޮޓަލަށް އަންނާނެކަން ޔަގީނެވެ. ރަށުގެ ރައްޔިތުން ތިބޭނީ އޭނާގެ އާ ވާހަކަތަކާއި މަޖާ ސަމާސާތައް އަޑުއެހުމަށް ކެތްމަދުވެފައެވެ. މުލަކުގެ ރީތިކަން ފުރިހަމަވަނީ މޫސަބޭ ފަދަ މީހުންގެ ސަބަބުންނެވެ.

ނިމުނީ